1965 సెప్టెంబర్ 6 తెల్లవారుజామున భారత్–పాకిస్థాన్ యుద్ధంలో కీలక పరిణామం చోటుచేసుకుంది. జమ్మూ కశ్మీర్‌లో కొనసాగుతున్న పోరాటానికి ప్రతిస్పందనగా భారత సైన్యం పంజాబ్ వైపు నుంచి అంతర్జాతీయ సరిహద్దును దాటి పాకిస్థాన్ భూభాగంలోకి ప్రవేశించింది. లాహోర్ వైపు మూడు ప్రధాన మార్గాల్లో ముందుకు సాగుతూ పాకిస్థాన్ సైన్యంపై కొత్త రంగంలో ఒత్తిడి పెంచింది.

ఈ చర్య 1965 భారత్–పాక్ యుద్ధంలో కీలక మలుపుగా నిలిచింది. కశ్మీర్ ప్రాంతంలో భారత దళాలపై ఉన్న ఒత్తిడిని తగ్గించడంతో పాటు, పాకిస్థాన్ సైన్యాన్ని మరో రంగంలో బలగాలు మోహరించే పరిస్థితిలోకి తీసుకురావడం ఈ వ్యూహం వెనుక ప్రధాన ఉద్దేశ్యంగా నిలిచింది.

కశ్మీర్‌లో మొదలైన పోరాటం

1965 ఆగస్టులో పాకిస్థాన్ చేపట్టిన ఆపరేషన్ జిబ్రాల్టర్ నేపథ్యంలో జమ్మూ కశ్మీర్‌లో ఉద్రిక్తతలు పెరిగాయి. పాకిస్థాన్ నుంచి చొరబాటుదారులు కశ్మీర్‌లోకి ప్రవేశించగా, భారత భద్రతా బలగాలు వారిని ఎదుర్కొన్నాయి.

పరిస్థితి అక్కడితో ముగియలేదు. 1965 సెప్టెంబర్ 1న చంబ్–అఖ్నూర్ ప్రాంతంలో పాకిస్థాన్ భారీ సైనిక దాడిని ప్రారంభించింది. ట్యాంకులు, వైమానిక దళం సహకారంతో అఖ్నూర్ వైపు ముందుకు సాగేందుకు పాకిస్థాన్ ప్రయత్నించింది.

దీంతో భారత సైనిక నాయకత్వం ముందు యుద్ధాన్ని అదే ప్రాంతానికి పరిమితం చేయాలా లేదా మరో రంగంలో ఒత్తిడి పెంచాలా అనే పరిస్థితి ఏర్పడింది.

సెప్టెంబర్ 6న అంతర్జాతీయ సరిహద్దు దాటిన భారత సైన్యం

సెప్టెంబర్ 5–6 మధ్య రాత్రి పంజాబ్‌లోని పలు ప్రాంతాల నుంచి భారత సైనిక దళాలు అంతర్జాతీయ సరిహద్దును దాటి పాకిస్థాన్ భూభాగంలోకి ప్రవేశించాయి.

భారత ప్రతిస్పందన జమ్మూ కశ్మీర్ ప్రాంతానికే పరిమితం కాకుండా పంజాబ్ వైపు విస్తరించింది. దీంతో యుద్ధానికి కొత్త రంగం తెరుచుకుంది.

భారత సైన్యం లాహోర్ వైపు తన దళాలను ముందుకు కదిలించడంతో పాకిస్థాన్ తన రక్షణ వ్యూహాన్ని మార్చుకోవాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది.

మూడు దిశల్లో భారత దళాల ముందడుగు

సెప్టెంబర్ 6 తెల్లవారుజామున భారత సైన్యం మూడు ప్రధాన మార్గాల్లో ముందుకు సాగింది.

• వాఘా–డోగ్రాయ్
• ఖల్రా–బుర్కి
• ఖేమ్‌కరణ్–కసూర్

ఈ మూడు దిశల్లో జరిగిన ముందడుగుతో లాహోర్‌పై వ్యూహాత్మక ఒత్తిడి పెరిగింది.

గ్రాండ్ ట్రంక్ రోడ్‌పై ఉన్న వాఘా ప్రాంతంలో పాకిస్థాన్ సరిహద్దు రక్షణ దళాలను భారత సైన్యం వెనక్కి నెట్టింది. భారత దళాల్లోని కొన్ని యూనిట్లు బటాపూర్, డోగ్రాయ్, బుర్కి ప్రాంతాల వరకు ముందుకు వెళ్లాయి. ఈ ప్రాంతాలు లాహోర్ నగర శివార్లకు సమీపంలో ఉన్నాయి.

లాహోర్‌ను ఆక్రమించడమే లక్ష్యమా?

సెప్టెంబర్ 6న భారత సైన్యం చేపట్టిన దాడి గురించి ఒక ముఖ్యమైన అంశం ఉంది. లాహోర్ నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడమే ప్రధాన లక్ష్యంగా ఈ చర్యను చూడలేము.

అప్పటి పశ్చిమ సైన్యాధ్యక్షుడు లెఫ్టినెంట్ జనరల్ హర్బక్ష్ సింగ్ వివరించిన వ్యూహం ప్రకారం, పాకిస్థాన్ సైన్యాన్ని పంజాబ్ రంగంలో బలగాలు మోహరించేలా చేయడం, తద్వారా అఖ్నూర్ ప్రాంతంలో కొనసాగుతున్న దాడికి అదనపు బలగాలను తరలించే అవకాశాన్ని తగ్గించడం ప్రధాన ఉద్దేశ్యాల్లో ఒకటి.

అదే సమయంలో ఇచ్ఛోగిల్ కాలువ వంటి రక్షణ అడ్డంకులపై నియంత్రణ సాధించడం ద్వారా లాహోర్‌పై వ్యూహాత్మక ఒత్తిడి పెంచే ఉద్దేశ్యం కూడా ఉంది.

లాహోర్ శివార్ల వరకు భారత దళాల పురోగతి

భారత దళాల ప్రారంభ పురోగతి వేగంగా సాగింది. వాఘా ప్రాంతం దాటి గ్రాండ్ ట్రంక్ రోడ్ వెంట భారత సైనికులు బటాపూర్ వరకు చేరుకున్నారు. డోగ్రాయ్, బుర్కి ప్రాంతాల్లో కూడా తీవ్ర పోరాటం జరిగింది.

అయితే పాకిస్థాన్ తన రక్షణను బలోపేతం చేయడంతో భారత దళాల ప్రారంభ వేగం తర్వాత తగ్గింది. ఇచ్ఛోగిల్ కాలువ కూడా భారత సైనికుల ముందడుగుకు కీలకమైన అడ్డంకిగా మారింది.

అప్పటికే పాకిస్థాన్ సైన్యంపై మరో రంగంలో ఒత్తిడి ఏర్పడింది. లాహోర్‌ను రక్షించేందుకు పాకిస్థాన్ తన బలగాలను అక్కడికి మళ్లించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది.

యుద్ధ వ్యూహాన్ని మార్చిన నిర్ణయం

సెప్టెంబర్ 6న జరిగిన దాడి ద్వారా భారత్ యుద్ధం జరుగుతున్న రంగాన్ని విస్తరించింది. కశ్మీర్‌లో పాకిస్థాన్ సృష్టించిన సైనిక ఒత్తిడికి ప్రతిస్పందనగా పంజాబ్‌లో కొత్త ఫ్రంట్‌ను తెరిచింది.

దీంతో పాకిస్థాన్ సైన్యం కేవలం కశ్మీర్ రంగంపైనే దృష్టి పెట్టే పరిస్థితి లేకుండా పోయింది. లాహోర్ రంగాన్ని రక్షించేందుకు బలగాలను మోహరించాల్సి వచ్చింది.

ఇదే 1965 యుద్ధంలో సెప్టెంబర్ 6న తీసుకున్న నిర్ణయాన్ని వ్యూహాత్మకంగా కీలకంగా మార్చింది.

భూమిపైనే కాదు.. ఆకాశంలోనూ పోరాటం

1965 భారత్–పాక్ యుద్ధం కేవలం భూభాగంలో సైనికుల మధ్య జరిగిన పోరాటం మాత్రమే కాదు. భారత వైమానిక దళం, పాకిస్థాన్ వైమానిక దళం కూడా యుద్ధంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి.

సెప్టెంబర్ 6 తర్వాత యుద్ధం మరింత విస్తరించింది. లాహోర్, కసూర్, సియాల్కోట్, ఖేమ్‌కరణ్ తదితర ప్రాంతాలు యుద్ధ రంగాలుగా మారాయి.

తర్వాత జరిగిన అసల్ ఉత్తర్ యుద్ధంలో పాకిస్థాన్ భారీ ట్యాంకు దళానికి భారత సైన్యం గట్టి ప్రతిఘటన ఇచ్చింది. ఈ పోరులో పాకిస్థాన్‌కు చెందిన అనేక ప్యాటన్ ట్యాంకులు ధ్వంసమయ్యాయి లేదా స్వాధీనం చేసుకున్నాయి.

సెప్టెంబర్ 6 ఎందుకు కీలకమైన రోజు?

1965 సెప్టెంబర్ 6న భారత్ తీసుకున్న నిర్ణయం యుద్ధ వ్యూహంలో కీలకమైన మార్పుకు దారితీసింది. కశ్మీర్‌లో కొనసాగుతున్న పోరాటానికి ప్రతిస్పందనగా పంజాబ్‌లో అంతర్జాతీయ సరిహద్దును దాటి పాకిస్థాన్‌పై కొత్త రంగంలో దాడి ప్రారంభించింది.

లాహోర్ వైపు మూడు దిశల్లో భారత దళాలు ముందుకు సాగడంతో పాకిస్థాన్ తన సైనిక బలగాలను మరో రంగానికి మళ్లించాల్సి వచ్చింది. అఖ్నూర్‌పై కొనసాగుతున్న ఒత్తిడిని ఎదుర్కొనే భారత వ్యూహానికి ఇది ఉపయోగపడింది.

అందుకే 1965 యుద్ధ చరిత్రలో సెప్టెంబర్ 6 ఒక కీలకమైన రోజుగా నిలిచింది.

సెప్టెంబర్ 22న కాల్పుల విరమణ

సెప్టెంబర్ నెలలో భారత్–పాకిస్థాన్ మధ్య పలు రంగాల్లో యుద్ధం తీవ్రంగా కొనసాగింది. చివరకు ఐక్యరాజ్యసమితి జోక్యంతో కాల్పుల విరమణకు మార్గం ఏర్పడింది.

1965 సెప్టెంబర్ 22న కాల్పుల విరమణ అమల్లోకి వచ్చింది. అనంతరం 1966లో భారత్–పాకిస్థాన్ మధ్య తాష్కెంట్ ఒప్పందం కుదిరింది.

1965 సెప్టెంబర్ 6న భారత సైన్యం పంజాబ్ వైపు నుంచి అంతర్జాతీయ సరిహద్దును దాటి పాకిస్థాన్ భూభాగంలోకి ప్రవేశించడం, లాహోర్ వైపు దళాలను ముందుకు తీసుకెళ్లడం ఆ యుద్ధంలో వ్యూహాత్మకంగా కీలక పరిణామంగా నిలిచింది.