ఒకప్పుడు నీరే జీవనం.. బావే జీవనాధారం. ఇంటికి నల్లా లేదు.. బోర్లు లేవు.. ఆధునిక నీటి సరఫరా వ్యవస్థలు లేని రోజుల్లో ప్రజల దాహాన్ని తీర్చింది బావే. రైతుల పంటలకు నీరందించింది, పశువులకు నీటిని అందించింది, ప్రయాణికులకు దాహం తీర్చింది.

కాలం మారిపోయింది. ఆధునిక నీటి వనరులు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. అయితే మన పూర్వీకులు నిర్మించిన కొన్ని బావులు మాత్రం నేటికీ చరిత్రకు సజీవ సాక్ష్యాలుగా నిలిచాయి. ఎల్లారెడ్డి నియోజకవర్గంలోని లింగంపేటలోని జక్సాని నాగన్న బావి, ఎల్లారెడ్డి పట్టణ పరిధిలోని పాత బావులు అలాంటి చారిత్రక జలవనరులుగా స్థానికంగా ప్రస్తావించబడుతున్నాయి.

లింగంపేట.. పేరులోనే ఒక చరిత్ర!

కామారెడ్డి జిల్లా అధికారిక సమాచారం ప్రకారం.. లింగంపేట గ్రామాన్ని పాపన్నపేట సంస్థానాధీశులైన వెంకట నరసింహరెడ్డి, రాణి లింగాయమ్మ స్థాపించినట్లు తెలుస్తోంది. రాణి లింగాయమ్మ పేరు మీదుగా ఈ గ్రామానికి లింగంపేట అనే పేరు వచ్చినట్లు జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైట్ పేర్కొంటోంది.

గ్రామ క్షేమం, అభివృద్ధి, ప్రజా అవసరాల కోసం ఆ కాలంలో కోట గోడలతో పాటు చెరువులు, బావులు నిర్మించినట్లు అధికారిక సమాచారం చెబుతోంది. అదే చారిత్రక కాలానికి చెందినదిగా జక్సాని నాగన్న బావిని కామారెడ్డి జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైట్ ప్రస్తావిస్తోంది.

నాగన్న బావి.. శతాబ్దాల నాటి మెట్ల బావి

లింగంపేట మండల కేంద్రంలో కామారెడ్డి–ఎల్లారెడ్డి ప్రధాన రహదారి సమీపంలో ఉన్న జక్సాని నాగన్న బావి ఒక మెట్ల బావి. భూమి పైభాగం నుంచి లోపలికి మెట్ల ద్వారా దిగుతూ నీటిని చేరుకునే విధంగా దీని నిర్మాణం ఉంది.

కామారెడ్డి జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైట్ ప్రకారం.. పాపన్నపేట సంస్థానాధీశులైన వెంకట నరసింహరెడ్డి పాలనా కాలంలో ఈ బావి నిర్మించబడినట్లు పేర్కొంటోంది. మరోవైపు స్థానిక చరిత్ర, వార్తా కథనాల్లో ఇది 18వ శతాబ్దానికి చెందిన నిర్మాణంగా ప్రస్తావించబడుతోంది.

బావి నిర్మాణ సంవత్సరానికి సంబంధించి వేర్వేరు కథనాల్లో వివరాల్లో తేడాలు కనిపిస్తున్నందున, ఖచ్చితమైన సంవత్సరం కంటే దీనిని 18వ శతాబ్దానికి చెందిన చారిత్రక మెట్ల బావిగా పేర్కొనడం ఆధారబద్ధంగా ఉంటుంది.

ఎవరు నిర్మించారు?

నాగన్న బావి విషయంలో లింగమ్మ దేశాయ్, జక్సాని నాగన్న పేర్లు స్థానిక చరిత్రలో ప్రముఖంగా వినిపిస్తాయి. అయితే కామారెడ్డి జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైట్ ఈ బావి నిర్మాణాన్ని పాపన్నపేట సంస్థానాధీశులైన వెంకట నరసింహరెడ్డి పాలనా కాలంతో అనుసంధానిస్తూ ప్రస్తావిస్తోంది.

మరోవైపు స్థానిక చరిత్ర, వార్తా కథనాల ప్రకారం.. లింగమ్మ దేశాయ్ తాగునీరు, సాగునీటి అవసరాల కోసం బావిని నిర్మించారని, నిర్మాణ పనులతో జక్సాని నాగన్నకు సంబంధం ఉన్నట్లు పేర్కొంటారు. అందువల్ల దీనికి “నాగన్న బావి” అనే పేరు ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చినట్లు చెబుతారు.

భూమిలోకి దిగే కొద్దీ కనిపించే నిర్మాణ వైభవం

నాగన్న బావి ప్రత్యేకత దాని లోతుతో పాటు నిర్మాణంలోనూ కనిపిస్తుంది. భూమి పైభాగం నుంచి కిందికి వెళ్లేలా మెట్ల నిర్మాణం ఉంది. భారీ రాళ్లతో బావి గోడలు నిర్మించినట్లు కనిపిస్తుంది.

పలు వార్తా కథనాల్లో బావి సుమారు 100 అడుగుల లోతు ఉన్నట్లు పేర్కొంటున్నారు. బావి నిర్మాణంలో రాళ్ల అమరిక, మెట్ల నిర్మాణం, నీటిని చేరుకునే విధానం అప్పటి నిర్మాణ నైపుణ్యాన్ని సూచించే అంశాలుగా కనిపిస్తున్నాయి.

తాగునీటితో పాటు సాగునీటికి కూడా?

పురాతన కాలంలో బావులు కేవలం తాగునీటి అవసరాలకే పరిమితం కాలేదు. నాగన్న బావికి సంబంధించి పాత కథనాల్లో తాగునీటితో పాటు సాగునీటి అవసరాలకు కూడా దీనిని వినియోగించినట్లు పేర్కొంటున్నారు.

నీటిని నిల్వ చేయడం, అవసరానికి అనుగుణంగా వినియోగించడం, వ్యవసాయానికి అందించడం వంటి అంశాలను దృష్టిలో పెట్టుకుని అప్పటి జల నిర్మాణాలు చేపట్టినట్లు ఈ కథనాలు సూచిస్తున్నాయి.

లింగంపేట పేరు.. నాగన్న బావి పేరు.. ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడిన చరిత్ర

లింగంపేట గ్రామానికి రాణి లింగాయమ్మ పేరు కారణమని అధికారిక జిల్లా సమాచారం చెబుతోంది. అదే ప్రాంతంలో జక్సాని నాగన్న పేరుతో ఉన్న ఈ మెట్ల బావి మరో చారిత్రక గుర్తుగా నిలిచింది.

ఒకవైపు సంస్థాన పాలన చరిత్ర.. మరోవైపు రాణి లింగాయమ్మ పేరు.. ఇంకోవైపు నాగన్న బావి నిర్మాణ చరిత్ర.. ఇవన్నీ కలిపి లింగంపేట ప్రాంతానికి ప్రత్యేకమైన చారిత్రక నేపథ్యాన్ని అందిస్తున్నాయి.

నిర్లక్ష్యం నుంచి పునర్వైభవం వరకు

కాలం గడిచేకొద్దీ బోర్లు, పైప్‌లైన్ నీరు వంటి ఆధునిక నీటి వనరులు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. దీంతో అనేక పురాతన బావుల మాదిరిగానే నాగన్న బావి కూడా కొంతకాలం నిర్లక్ష్యానికి గురైనట్లు వార్తా కథనాలు పేర్కొన్నాయి.

పూడిక, పరిసరాల నిర్లక్ష్యం వంటి సమస్యల అనంతరం ఈ చారిత్రక కట్టడాన్ని పునరుద్ధరించేందుకు చర్యలు చేపట్టారు. 2024లో పునరుద్ధరణ అనంతరం నాగన్న బావిని మనోహర్ వాటికా నాగన్న బావిగా అభివృద్ధి చేసి ప్రారంభించినట్లు వార్తా కథనాలు పేర్కొన్నాయి.

ఎల్లారెడ్డి పట్టణంలోనూ పురాతన బావుల ఆనవాళ్లు

లింగంపేటలో నాగన్న బావి చరిత్ర వెలుగులోకి వస్తుండగా.. ఎల్లారెడ్డి పట్టణంలోనూ పాతకాలపు బావుల ఆనవాళ్లు ఉన్నట్లు స్థానికంగా ప్రస్తావించబడుతున్నాయి.

గాంధీ చౌక్ పరిసరాల్లోని రాందాస్ బావి, రామాలయం పరిసరాల్లో ఉన్న రెండు పాత బావులు స్థానికంగా చెప్పబడుతున్నాయి. అయితే వీటి నిర్మాణ సంవత్సరం, నిర్మాణకర్తలు, చారిత్రక నేపథ్యాన్ని నిర్ధారించే అధికారిక ఆధారాలు స్పష్టంగా అందుబాటులో లేవు.

అందువల్ల ఈ బావుల వివరాలను స్థానిక పెద్దలు, పాత పత్రాలు, రెవెన్యూ రికార్డులు, మున్సిపల్ రికార్డులు, పురావస్తు శాఖ ఆధారాల ద్వారా పరిశీలించి నమోదు చేయాల్సిన అవసరం ఉంది.

రాందాస్ బావి.. ఎవరి జ్ఞాపకం?

గాంధీ చౌక్ సమీపంలో ఉన్నట్లు స్థానికంగా చెప్పబడుతున్న రాందాస్ బావి పేరు ఆసక్తిని రేకెత్తిస్తోంది. ఈ బావిని ఎవరు నిర్మించారు? రాందాస్ అనే వ్యక్తికి ఈ బావితో సంబంధం ఏమిటి? అది ఏ కాలంలో నిర్మించబడింది? ఎల్లారెడ్డి పట్టణ ప్రజల నీటి అవసరాలను ఎంతకాలం తీర్చింది? వంటి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు లభించాల్సి ఉంది.

ఈ వివరాలు బయటకు వస్తే ఎల్లారెడ్డి పట్టణ చరిత్రలో మరో ముఖ్యమైన అధ్యాయం వెలుగులోకి వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. ప్రస్తుతం ఖచ్చితమైన నిర్మాణ సంవత్సరం, నిర్మాణకర్త పేరును నిర్ధారించే అధికారిక ఆన్‌లైన్ ఆధారం స్పష్టంగా అందుబాటులో లేదని ఈ కథనం పేర్కొంటోంది.

రామాలయం వద్ద రెండు బావులు.. ఆలయ చరిత్రతో సంబంధముందా?

ఎల్లారెడ్డి రామాలయం సమీపంలో ఉన్నట్లు స్థానికంగా చెప్పబడుతున్న రెండు పాత బావులు కూడా పరిశోధనకు అర్హమైనవిగా కనిపిస్తున్నాయి.

పురాతన కాలంలో ఆలయాల సమీపంలో బావులు, కోనేర్లు, చెరువులు నిర్మించడం ఒక సంప్రదాయంగా ఉండేది. అయితే ఎల్లారెడ్డి రామాలయం వద్ద ఉన్న ఈ రెండు బావులకు ఆలయ చరిత్రతో ప్రత్యక్ష సంబంధం ఉందా? అనే విషయం ఆధారాలతో నిర్ధారించాల్సి ఉంది.

ఎల్లారెడ్డి–లింగంపేట.. బావుల చరిత్రను కలిపితే ప్రత్యేక పర్యాటక మార్గం?

కామారెడ్డి జిల్లాలో ఇప్పటికే అనేక చారిత్రక, పర్యాటక ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. లింగంపేట నాగన్న బావి, ఎల్లారెడ్డి ప్రాంతంలోని పురాతన బావులు, నిజాంసాగర్, పోచారం, కౌలాస్ కోట, దోమకొండ గడీ వంటి ప్రాంతాలను కలిపి టూరిజం సర్క్యూట్‌గా అభివృద్ధి చేయాలనే డిమాండ్ గతంలో వచ్చినట్లు ఈ కథనంలో పేర్కొంటోంది.

ఇలాంటి ప్రతిపాదనలు అమలులోకి రావాలంటే ఆయా ప్రాంతాల చారిత్రక ఆధారాలను సేకరించి, వాటి ప్రామాణికతను నిర్ధారించడం అవసరం.

బావులను కాపాడితే.. చరిత్రను కాపాడినట్టే!

నేటి తరానికి బావి అంటే కేవలం నీటి వనరుగా కనిపించవచ్చు. కానీ వందల ఏళ్ల క్రితం నిర్మించిన కొన్ని బావులు మన పూర్వీకుల నీటి నిర్వహణ పద్ధతులు, నిర్మాణ నైపుణ్యం, శిల్పకళ, సామాజిక జీవనం గురించి తెలుసుకునే ఆధారాలుగా నిలుస్తున్నాయి.

అందుకే ఎల్లారెడ్డి–లింగంపేట ప్రాంతంలోని పురాతన బావులను గుర్తించి వాటి చరిత్రను నమోదు చేయడం, పాత రికార్డులను సేకరించడం, శాసనాలు ఉంటే పరిశీలించడం, నిర్మాణ సంవత్సరాలను నిర్ధారించడం, బావులను సంరక్షించడం, పరిసరాలను అభివృద్ధి చేయడం, చారిత్రక సమాచార బోర్డులు ఏర్పాటు చేయడం వంటి చర్యలు అవసరమనే అభిప్రాయం ఈ కథనంలో వ్యక్తమవుతోంది.

అలా చేస్తే ఈ పురాతన జలవనరులు భవిష్యత్ తరాలకు చరిత్రను పరిచయం చేసే సజీవ వారసత్వంగా నిలిచే అవకాశం ఉంటుంది.

చివరగా..

లింగంపేట నాగన్న బావి గతంలోని జల నిర్మాణ పద్ధతులను గుర్తుచేస్తే.. ఎల్లారెడ్డి పట్టణంలోని పాత బావులు స్థానిక చరిత్రలో ఇంకా వెలుగులోకి రాని ఎన్నో వివరాలను దాచుకున్నాయి.

ఈ బావులన్నింటినీ ఒకే చారిత్రక దృక్కోణంలో పరిశీలిస్తే.. “ఎల్లారెడ్డి–లింగంపేట.. బావుల్లో దాగిన వందల ఏళ్ల చరిత్ర” అనే ప్రత్యేకమైన జల వారసత్వ కథనం మరింత స్పష్టంగా బయటకు వచ్చే అవకాశం ఉంది.

ఈ చరిత్రను వెలికితీయడం కోసం ఆధారాలను సేకరించడం ఎంత ముఖ్యమో.. వాటిని భవిష్యత్ తరాల కోసం సంరక్షించడం కూడా అంతే ముఖ్యమైనది.