SIR వివాదం: సీఈసీ జ్ఞానేశ్ కుమార్ సస్పెన్షన్‌కు సుప్రీంకోర్టు నో; ఈసీకి నోటీసులు

న్యూఢిల్లీ, అక్టోబర్ 5, 2026: దేశవ్యాప్తంగా ఓటరు జాబితాల **Special Intensive Revision (SIR)**పై కొనసాగుతున్న వివాదం బిహార్‌లో ప్రారంభమై, పలు రాష్ట్రాలకు విస్తరించి, ఇప్పుడు ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయ ప్రక్రియపై న్యాయపరమైన ప్రశ్నల వరకు చేరింది.

2025 జూన్‌లో బిహార్‌లో ప్రారంభమైన SIRపై ఓటర్ల తొలగింపు, పత్రాల సమర్పణ, ఆధార్ వినియోగం వంటి అంశాలపై సుప్రీంకోర్టులో పిటిషన్లు దాఖలయ్యాయి. 2026లో ఈ ప్రక్రియ దేశంలోని మరిన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు విస్తరించింది.

తాజాగా CEC జ్ఞానేశ్ కుమార్‌పై చర్యలు తీసుకోవాలని కోరుతూ దాఖలైన పిటిషన్లపై అక్టోబర్ 5న సుప్రీంకోర్టు విచారణ చేపట్టింది. CECను తక్షణం సస్పెండ్ చేయాలన్న మధ్యంతర అభ్యర్థనను కోర్టు ఏకపక్షంగా మంజూరు చేయలేదు. అదే సమయంలో కేంద్రం, ఎన్నికల సంఘం, CEC, ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్లకు నోటీసులు జారీ చేసి, ఆరోపణలపై స్పందన కోరింది. Live Law

ముఖ్యాంశాలు

• SIR ప్రక్రియ 2025 జూన్‌లో బిహార్‌లో ప్రారంభమైంది.
• బిహార్‌లో డ్రాఫ్ట్ ఓటరు జాబితా నుంచి 65 లక్షలకు పైగా పేర్లు తొలగించబడ్డాయి.
• ఆధార్‌ను గుర్తింపు పత్రంగా పరిగణించేందుకు సుప్రీంకోర్టు అనుమతించింది; అయితే అది పౌరసత్వానికి రుజువు కాదని స్పష్టం చేసింది.
• 2026లో SIRను మరిన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు విస్తరించారు.
• ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు SIRకు సంబంధించిన నిర్ణయాలపై కనీసం 14 సార్లు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేసినట్లు The Indian Express నివేదించింది. The Indian Express
• అక్టోబర్ 5న CECను తక్షణం సస్పెండ్ చేయాలన్న అభ్యర్థనను సుప్రీంకోర్టు తిరస్కరించగా, సంబంధిత పక్షాలకు నోటీసులు జారీ చేసింది. Live Law

2023: ఎన్నికల సంఘం నియామకాలపై కీలక సుప్రీంకోర్టు తీర్పు

మార్చి 2023లో ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామక ప్రక్రియపై సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ ధర్మాసనం కీలక తీర్పు ఇచ్చింది. ప్రధాని, లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నేత, భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తితో కూడిన కమిటీ ఎన్నికల కమిషనర్లను సిఫారసు చేయాలని కోర్టు పేర్కొంది.

అయితే అనంతరం పార్లమెంట్ చేసిన చట్టం ద్వారా ఎన్నికల కమిషనర్ల ఎంపిక ప్రక్రియలో మార్పులు వచ్చాయి. ఈ పరిణామం తదుపరి సంవత్సరాల్లో ఎన్నికల సంఘం స్వతంత్రతపై జరిగిన రాజకీయ, న్యాయ చర్చలకు నేపథ్యంగా మారింది.

ఫిబ్రవరి 2025: జ్ఞానేశ్ కుమార్ CECగా బాధ్యతలు

ఫిబ్రవరి 2025లో జ్ఞానేశ్ కుమార్ ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి ఎన్నికల కమిషనర్లుగా ఉన్న మూడు సభ్యుల ఎన్నికల సంఘం ఏర్పడింది.

జూన్ 24, 2025: బిహార్‌లో SIR ప్రారంభం

జూన్ 24, 2025న బిహార్ ఓటరు జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణను చేపడుతున్నట్లు ఎన్నికల సంఘం ప్రకటించింది.

బిహార్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు ముందు ఈ ప్రక్రియ చేపట్టడంపై పలు రాజకీయ పార్టీలు, పౌరసంఘాలు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశాయి. SIR వల్ల అర్హులైన ఓటర్ల పేర్లు కూడా జాబితా నుంచి తొలగిపోయే ప్రమాదం ఉందని పిటిషనర్లు సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించారు.

జూలై–ఆగస్టు 2025: సుప్రీంకోర్టు జోక్యం

జూలైలో సుప్రీంకోర్టు SIRకు సంబంధించిన పలు న్యాయపరమైన అంశాలను పరిశీలించింది. ఓటర్ల గుర్తింపునకు ఆధార్, రేషన్ కార్డు, EPIC వంటి పత్రాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని కోర్టు సూచించింది.

ఆగస్టు 1న బిహార్ SIR డ్రాఫ్ట్ ఓటరు జాబితా విడుదలైంది. పాత జాబితాతో పోలిస్తే 65 లక్షలకు పైగా పేర్లు తొలగించబడినట్లు నివేదికలు వెల్లడించాయి.

ఆగస్టు మధ్యలో తొలగించిన ఓటర్ల వివరాలు, తొలగింపుకు కారణాలను బహిరంగంగా వెల్లడించాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది.

సెప్టెంబర్ 2025: ఆధార్‌పై కీలక ఆదేశం

సెప్టెంబర్ 2025లో బిహార్ SIR ప్రక్రియలో ఆధార్‌ను గుర్తింపు పత్రంగా పరిగణించాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది.

అయితే ఆధార్ పౌరసత్వానికి రుజువు కాదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. ఓటరు గుర్తింపు, పౌరసత్వం అనే రెండు అంశాలను వేర్వేరుగా చూడాల్సిన అవసరాన్ని కోర్టు పేర్కొంది.

సెప్టెంబర్ 30, 2025: బిహార్ తుది జాబితా

బిహార్‌లో SIR అనంతరం తుది ఓటరు జాబితా విడుదలైంది. అందుబాటులో ఉన్న అధికారిక గణాంకాల ప్రకారం, ఓటర్ల సంఖ్య సుమారు 7.89 కోట్ల నుంచి 7.42 కోట్లకు తగ్గింది.

అక్టోబర్–నవంబర్ 2025: ఇతర రాష్ట్రాలకు విస్తరణ

బిహార్ అనంతరం SIRను మరిన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు విస్తరించే ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది.

2025 అక్టోబర్‌లో రెండో దశ SIRను 12 రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో చేపట్టనున్నట్లు ప్రకటించారు. 2026లో ఎన్నికలు జరగనున్న పశ్చిమ బెంగాల్, తమిళనాడు, కేరళ, పుదుచ్చేరి వంటి ప్రాంతాలు కూడా ఈ ప్రక్రియలోకి వచ్చాయి.

జనవరి 2026: రెండో దశ డ్రాఫ్ట్ జాబితాలు

రెండో దశలోని పలు రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో డ్రాఫ్ట్ జాబితాలు విడుదలయ్యాయి. ఈ దశలో భారీ సంఖ్యలో పేర్లు తొలగించబడినట్లు వివిధ నివేదికలు పేర్కొన్నాయి.

అయితే తొలగింపుల సంఖ్య విషయంలో వేర్వేరు మీడియా నివేదికల్లో తేడాలు ఉన్నాయి. అందువల్ల రాష్ట్రాల వారీగా ఎన్నికల సంఘం అధికారిక గణాంకాలను ఆధారంగా తీసుకోవడం అవసరం.

మార్చి–మే 2026: బెంగాల్, బిహార్ SIRపై న్యాయపరమైన పరిణామాలు

పశ్చిమ బెంగాల్‌లో SIR సందర్భంగా ఓటరు జాబితాలో ‘పరిశీలనలో ఉన్న ఓటర్లు’ అంశంపై సుప్రీంకోర్టు జోక్యం చేసుకుంది.

మే 2026లో బిహార్ SIRపై సుప్రీంకోర్టు తీర్పు వెలువడింది. SIR చేపట్టే అధికారం ఎన్నికల సంఘానికి ఉందని కోర్టు పేర్కొంది. ఓటరు అర్హత పరిశీలనలో పౌరసత్వానికి సంబంధించిన అంశాలను పరిశీలించవచ్చని కూడా తీర్పులో పేర్కొంది.

అయితే పౌరసత్వాన్ని నిర్ణయించే తుది అధికారం ఎన్నికల సంఘానికి లేదనే అంశాన్ని కూడా తీర్పు స్పష్టం చేసింది.

మూడో దశ: మరిన్ని రాష్ట్రాల్లో SIR

2026లో SIR మూడో దశ మరింత విస్తృత స్థాయిలో కొనసాగింది. వివిధ నివేదికల ప్రకారం, మూడో దశలోని పలు రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల డ్రాఫ్ట్ జాబితాల్లో కోట్ల సంఖ్యలో పేర్లు తొలగించబడ్డాయి.

ఇక్కడ కూడా తొలగింపుల సంఖ్యపై నివేదికల మధ్య వ్యత్యాసాలు ఉన్నందున, ఖచ్చితమైన దేశవ్యాప్త సంఖ్యను అధికారిక ECI గణాంకాలతో మాత్రమే నిర్ధారించాల్సి ఉంటుంది.

సెప్టెంబర్ 2026: ఎన్నికల సంఘం లోపలే అభ్యంతరాల ఆరోపణలు

SIR వివాదంలో సెప్టెంబర్ చివర్లో కీలక మలుపు వచ్చింది.

The Indian Express పరిశోధనాత్మక కథనం ప్రకారం, ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్‌బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి గత 10 నెలల్లో SIRకు సంబంధించిన నిర్ణయాలు, ఆదేశాలపై కనీసం 14 సార్లు అధికారికంగా అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారు. కొన్ని నిర్ణయాలు తమకు తెలియకుండా లేదా తమ సమ్మతి లేకుండా తీసుకున్నట్లు వారు అభ్యంతరాల్లో పేర్కొన్నారని ఆ కథనం తెలిపింది. The Indian Express

అయితే ఈ వివరాలు ప్రధానంగా మీడియా పరిశోధన, నివేదికల ఆధారమైన ఆరోపణలు. ఎన్నికల సంఘం మాత్రం తన నిర్ణయాలు చట్టబద్ధమైనవేనని, కమిషన్‌లో భిన్నాభిప్రాయాలు సంస్థాగత నిర్ణయ ప్రక్రియలో భాగమని పేర్కొంది. The Indian Express

ఫారం 6 వివాదం

SIR సమయంలో కొత్త ఓటర్ల నమోదు కోసం ఉపయోగించే ఫారం 6లో మార్పులకు సంబంధించిన అంశం కూడా వివాదానికి దారితీసింది.

సెప్టెంబర్ చివర్లో సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్యకాంత్ ముందు ఈ అంశం ప్రస్తావనకు వచ్చింది. సవరించిన ఫారం 6ను సుప్రీంకోర్టు ఆమోదించలేదని CJI స్పష్టం చేసినట్లు తాజా నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. ఆ ఫారం ఎలా మార్చబడిందో తెలుసుకోవడానికి సంబంధిత రికార్డులను పరిశీలిస్తామని కోర్టు తెలిపింది. LawChakra

అక్టోబర్ 5, 2026: సుప్రీంకోర్టులో కీలక విచారణ

తాజా పరిణామంగా CEC జ్ఞానేశ్ కుమార్‌పై చర్యలు తీసుకోవాలని కోరుతూ దాఖలైన పిటిషన్లను అక్టోబర్ 5న సుప్రీంకోర్టు విచారించింది.

పిటిషనర్లు SIRకు సంబంధించిన కొన్ని నిర్ణయాలు ఎన్నికల సంఘంలోని ఇతర కమిషనర్ల సమ్మతి లేకుండా తీసుకున్నారని ఆరోపిస్తూ, ఆ నిర్ణయాలను రద్దు చేయడం, దర్యాప్తు కోసం SIT లేదా న్యాయ విచారణ కమిషన్ ఏర్పాటు చేయడం వంటి ఉపశమనాలను కోరారు. Live Law

CEC జ్ఞానేశ్ కుమార్‌ను వెంటనే సస్పెండ్ చేయాలన్న ఏకపక్ష మధ్యంతర ఉత్తర్వును సుప్రీంకోర్టు ఇవ్వడానికి నిరాకరించింది. అయితే ఆరోపణలపై కేంద్రం, ఎన్నికల సంఘం, CEC మరియు సంబంధిత ఎన్నికల కమిషనర్ల నుంచి సమాధానాలు కోరుతూ నోటీసులు జారీ చేసింది. Live Law

కోర్టు రికార్డుల ఆధారంగా నిర్ణయాలు చట్టబద్ధమైన విధానంలో, ఏకగ్రీవంగా లేదా అవసరమైన విధంగా తీసుకున్నారా అనే అంశాన్ని పరిశీలించనున్నట్లు తాజా నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి.

ప్రస్తుతం SIR వివాదం ఏ దశలో ఉంది?

SIR మొదట బిహార్ ఓటరు జాబితా సవరణ ప్రక్రియగా ప్రారంభమైంది. అనంతరం ఇది అనేక రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు విస్తరించింది.

ఇప్పుడు వివాదం కేవలం ఓటర్ల పేర్ల తొలగింపు, పత్రాల సమర్పణ అంశానికే పరిమితం కాలేదు. ఎన్నికల సంఘం అంతర్గత నిర్ణయ ప్రక్రియ, ముగ్గురు సభ్యుల కమిషన్‌లో అధికారాల వినియోగం, ఫారం 6 మార్పులు, SIRకు సంబంధించిన నిర్ణయాల చట్టబద్ధత వంటి అంశాలు కూడా సుప్రీంకోర్టు పరిశీలనలోకి వచ్చాయి.

అయితే SIR మొత్తం చట్టవిరుద్ధమని సుప్రీంకోర్టు తాజాగా ప్రకటించలేదు. అలాగే CEC జ్ఞానేశ్ కుమార్‌ను సస్పెండ్ చేయలేదు. అక్టోబర్ 5న కోర్టు తీసుకున్న తాజా చర్య ప్రధానంగా సంబంధిత పక్షాల నుంచి సమాధానాలు, రికార్డులు కోరుతూ న్యాయపరమైన పరిశీలనను కొనసాగించడమే. Live Law

ఫ్యాక్ట్-చెక్ గమనిక: ఈ కథనంలోని “14 అభ్యంతరాలు” అంశం The Indian Express పరిశోధనాత్మక నివేదిక ఆధారంగా ఉంది; ఎన్నికల సంఘం ఆ అభ్యంతరాల ఉనికిని ఖండించకుండా, వాటిని నిర్ణయ ప్రక్రియలో భాగమైన సూచనలుగా వివరించింది. The Indian Express దేశవ్యాప్తంగా తొలగించిన ఓటర్ల మొత్తం సంఖ్యపై వేర్వేరు నివేదికల్లో తేడాలు ఉన్నందున, ఖచ్చితమైన సంఖ్యను అధికారిక ECI డేటా లేకుండా ఖరారు చేయడం లేదు.