తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిమాణం పెరిగినట్టే ప్రభుత్వ రుణభారం కూడా గణనీయంగా పెరిగింది. 2014-15లో తెలంగాణకు సంబంధించిన outstanding debt ₹72,658 కోట్లుగా ఉండగా, 2026-27 బడ్జెట్ అంచనాలో Public Debt Outstanding ₹5,62,363 కోట్లకు చేరింది. ఈ నేపథ్యంలో అప్పు ఎంత పెరిగింది అన్నదానితో పాటు.. ఆ అప్పు ఎక్కడ వినియోగమవుతోంది, దాని వడ్డీ భారాన్ని ఎవరు మోస్తున్నారు, భవిష్యత్ తరాలకు ఏం మిగులుతోంది అన్నది కూడా పరిశీలించాల్సిన అంశంగా మారింది.

అయితే ముందుగా ఒక గణాంక విషయాన్ని స్పష్టం చేయాలి. తెలంగాణ రాష్ట్రం 2 జూన్ 2014న ఏర్పడింది. అందువల్ల 2011-12 నుంచి 2013-14 వరకు ఉన్న ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ అప్పును నేరుగా తెలంగాణ అప్పుగా పరిగణించడం సరైనది కాదు. తెలంగాణకు ప్రత్యేకంగా పోల్చదగిన గణాంకాలను 2014-15 నుంచి చూడటం సముచితం.

2014 తర్వాత తెలంగాణ అప్పుల ప్రయాణం

తెలంగాణ ప్రభుత్వ వైట్‌పేపర్‌లో RBI గణాంకాల ఆధారంగా ఇచ్చిన వివరాల ప్రకారం 2014-15లో outstanding debt ₹72,658 కోట్లుగా ఉంది. 2015-16లో అది ₹90,523 కోట్లకు, 2017-18లో ₹1,60,296 కోట్లకు, 2019-20లో ₹2,25,418 కోట్లకు, 2020-21లో ₹2,71,259 కోట్లకు పెరిగింది.

2021-22లో ₹3,14,853 కోట్లు, 2022-23 సవరించిన అంచనాలో ₹3,52,061 కోట్లు, 2023-24 బడ్జెట్ అంచనాలో ₹3,89,673 కోట్లుగా నమోదయ్యాయి.

అంటే 2014-15లోని ₹72,658 కోట్లతో పోలిస్తే 2022-23 RE నాటికి outstanding debt దాదాపు 4.8 రెట్లు పెరిగింది.

2026-27 నాటికి Public Debt ఎంత?

• 2023-24 Accounts: ₹3,98,655 కోట్లు
• 2024-25 Accounts: ₹4,47,493 కోట్లు
• 2025-26 Revised Estimate: ₹5,03,905 కోట్లు
• 2026-27 Budget Estimate: ₹5,62,363 కోట్లు

2014-15లోని ₹72,658 కోట్లతో 2025-26 సవరించిన అంచనా ₹5,03,905 కోట్లను పోలిస్తే Public Debt Outstanding సుమారు 6.9 రెట్లు పెరిగింది.

అయితే అప్పు పెరిగిందన్న ఒక్క కారణంతో రాష్ట్ర ఆర్థిక పరిస్థితి కుప్పకూలుతోందని నిర్ధారించడం కూడా సరైన విశ్లేషణ కాదు. అదే సమయంలో రాష్ట్ర GSDP, ఆదాయ సామర్థ్యం కూడా పెరిగాయి. కాబట్టి అప్పు పరిమాణంతో పాటు దానికి సంబంధించి GSDP, ప్రభుత్వ ఆదాయం, వడ్డీ భారం, ఆస్తుల సృష్టి, అప్పు చెల్లించే సామర్థ్యం వంటి అంశాలను కూడా పరిశీలించాలి.

₹5.62 లక్షల కోట్లే తెలంగాణ మొత్తం అప్పా?

అలా చెప్పడం సరికాదు. 2026-27 బడ్జెట్‌లోని ₹5,62,363 కోట్లు Public Debt Outstanding. ప్రభుత్వ హామీలు, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల రుణాలు, ఇతర బకాయిలు, వివిధ బాధ్యతలు వంటి అంశాలు వేర్వేరు లెక్కల్లో ఉండవచ్చు.

అందించిన సమాచారంలో 2026 జనవరిలో తెలంగాణ ప్రభుత్వం విడుదల చేసిన ప్రకటనలో ఉద్యోగుల ప్రయోజనాల బకాయిలు, కాంట్రాక్టర్ల బకాయిలు, సింగరేణి, విద్యుత్ సంస్థలకు సంబంధించిన బకాయిలతో పాటు ఇతర అంశాలను కలిపి ₹1.11 లక్షల కోట్ల అదనపు బకాయిల గురించి, బ్యాంకు రుణాలతో కలిపి ₹8.11 లక్షల కోట్ల విస్తృత “debt burden” గురించి ముఖ్యమంత్రి ప్రస్తావించినట్లు ఉంది.

అప్పు కంటే వడ్డీ భారమే కీలక ప్రశ్న

2026-27 బడ్జెట్‌లో వడ్డీ చెల్లింపుల కోసం ₹21,304.39 కోట్లు కేటాయించినట్లు అందించిన బడ్జెట్ గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. CAG తెలంగాణ Monthly Key Indicators ప్రకారం 2026 జూలై వరకు వడ్డీ చెల్లింపుల కింద ₹10,532.36 కోట్లు ఖర్చయినట్లు పేర్కొనబడింది.

ఇదే సమయంలో 2026-27 బడ్జెట్‌లో సబ్సిడీ వ్యయం ₹18,105 కోట్లుగా అంచనా వేయగా, జూలై వరకు సబ్సిడీలపై ₹7,870 కోట్లు ఖర్చయినట్లు అందించిన CAG గణాంకాల్లో ఉంది.

ఇక్కడ అసలు ఆర్థిక ప్రశ్న కేవలం “అప్పు ఎంత?” అనేది కాదు. ప్రభుత్వ ఆదాయంలో ఎంత భాగం గతంలో తీసుకున్న అప్పుల వడ్డీ, బకాయిల చెల్లింపులకు వెళ్తోంది? ఎంత భాగం కొత్తగా ఆస్తులు, మౌలిక వసతులు, ఉపాధి అవకాశాలు సృష్టించడానికి ఉపయోగపడుతోంది? అనేది కూడా చూడాలి.

అప్పు తీసుకోవడం తప్పు కాదు.. వినియోగమే అసలు విషయం

రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అభివృద్ధి కోసం అప్పు తీసుకోవడం స్వతహాగా తప్పు కాదు. పాఠశాలలు, ఆసుపత్రులు, సాగునీటి ప్రాజెక్టులు, రహదారులు, విద్యుత్, పారిశ్రామిక మౌలిక వసతులు వంటి దీర్ఘకాలిక ప్రజా ప్రయోజనాలను కలిగించే ఆస్తుల కోసం తీసుకున్న అప్పుకు ఆర్థికంగా ఒక సమర్థన ఉండవచ్చు.

అయితే అప్పు తీసుకున్న డబ్బులో ఎంత భాగం ఉత్పాదక ఆస్తులుగా మారుతోంది? ఎంత భాగం పునరావృతమయ్యే రెవెన్యూ వ్యయాలకు వెళ్తోంది? అనే ప్రశ్న కీలకం.

అందించిన గణాంకాల ప్రకారం 2026 జూలై వరకు తెలంగాణలో net borrowings & other liabilities ₹33,729.98 కోట్లుగా ఉండగా, రెవెన్యూ వ్యయం ₹78,909.45 కోట్లు, మూలధన వ్యయం ₹9,272.65 కోట్లుగా నమోదైంది.

“ఉచితం” కంటే ప్రజలు సంపాదించే అవకాశం ఇవ్వాలా?

ఇది చట్టపరమైన నియమం కాదు. ప్రజా విధానంపై జరిగే ఒక చర్చగా చూడాలి.

ఈ చర్చలో ఒక వాదన ఏమిటంటే.. పేదలకు అవసరమైన విద్య, వైద్యం, పోషకాహారం, అత్యవసర సామాజిక భద్రత వంటి సేవలను ప్రభుత్వం బలంగా అందించడంతో పాటు, మిగతా రంగాల్లో ప్రజలు స్వయంగా ఆదాయం సంపాదించుకునే అవకాశాలను పెంచాలని.

అంటే యువతకు ఉద్యోగాలు, నైపుణ్య శిక్షణ, పరిశ్రమలకు ప్రోత్సాహం, చిన్న వ్యాపారాలకు ఆర్థిక సహాయం, రైతులకు మార్కెట్ సదుపాయాలు, వ్యవసాయానికి ఉత్పాదక పెట్టుబడులు, గ్రామీణ ఉపాధి, మహిళల ఆర్థిక స్వావలంబన వంటి అంశాలపై దృష్టి పెట్టాలని ఈ విధానం సూచిస్తుంది.

విద్య, వైద్యం ఎందుకు భిన్నంగా చూడాలి?

నాణ్యమైన విద్యను కేవలం ఉచిత సేవగా కాకుండా మానవ మూలధనంపై పెట్టుబడిగా చూడవచ్చన్నది ఈ విధాన చర్చలోని ఒక ముఖ్యమైన వాదన.

పిల్లలకు మంచి విద్య లభిస్తే భవిష్యత్‌లో వారి నైపుణ్యం, ఉపాధి అవకాశాలు, ఆదాయ సామర్థ్యం పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. అదే విధంగా నాణ్యమైన ప్రభుత్వ వైద్యం అందుబాటులో ఉంటే పేద కుటుంబాలు తీవ్రమైన వైద్య ఖర్చుల కారణంగా ఆర్థికంగా దెబ్బతినే పరిస్థితులను తగ్గించవచ్చు.

రైతుకు సహాయం మాత్రమేనా.. ఆదాయం పెంచే వ్యవస్థనా?

ఒక రైతుకు ప్రత్యక్ష ఆర్థిక సహాయం అందించడం తక్షణ ఉపశమనాన్ని ఇవ్వవచ్చు. అయితే అదే సమయంలో సాగునీరు, నాణ్యమైన విత్తనాలు, మార్కెట్, నిల్వ సదుపాయాలు, ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమలు, సరైన ధర వంటి అంశాల ద్వారా వ్యవసాయ ఆదాయ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం మరో విధానం.

అదే విధంగా యువతకు నిరంతర ఆర్థిక సహాయం అందించడం కంటే నైపుణ్య శిక్షణ, పరిశ్రమలు, ఉద్యోగాలు, స్వయం ఉపాధి, వ్యాపార అవకాశాలు పెరగడం ద్వారా వారు స్వయం ఆధారితంగా మారే పరిస్థితులను సృష్టించడం దీర్ఘకాలిక విధాన చర్చలో భాగం.

భవిష్యత్ తరాలపై అప్పుల ప్రభావం

రాష్ట్ర రుణభారం పెరుగుతున్నప్పుడు ప్రస్తుత తరానికి లభించే ప్రయోజనాలతో పాటు భవిష్యత్ ప్రభుత్వాలపై పడే వడ్డీ, రుణ చెల్లింపుల బాధ్యతలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

అయితే దీన్ని కేవలం అప్పు మొత్తంతో నిర్ణయించలేం. అప్పుతో సృష్టించిన ఆస్తులు, రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థ వృద్ధి, ఆదాయ సామర్థ్యం, వడ్డీ చెల్లింపుల సామర్థ్యం వంటి అంశాలు కూడా సమానంగా ముఖ్యమైనవి.

అసలు చర్చ: సంక్షేమమా.. అభివృద్ధా?

సంక్షేమం, అభివృద్ధి రెండింటినీ పరస్పర విరుద్ధాలుగా చూడాల్సిన అవసరం లేదు. నిజంగా అవసరమైన వర్గాలకు సామాజిక భద్రత కల్పించడంతో పాటు, ప్రజల ఆదాయ సామర్థ్యాన్ని పెంచే పెట్టుబడులు కూడా సమాంతరంగా సాగాల్సి ఉంటుంది.

తెలంగాణ అప్పుల లెక్కలను చూసినప్పుడు కాబట్టి ఒకే ప్రశ్నకు పరిమితం కాకుండా మూడు ప్రశ్నలు వేయాలి:

ఈ మూడు ప్రశ్నలకు పారదర్శకమైన సమాధానాలే రాష్ట్ర ఆర్థిక పరిస్థితిని అర్థం చేసుకోవడానికి మరింత ఉపయోగపడతాయి.