జవహర్‌నగర్ డంపింగ్ యార్డు: చెత్త కొండ కింద కొనసాగుతున్న ప్రజల పోరాటం

హైదరాబాద్: నగరానికి అవసరమైన చెత్త నిర్వహణ వ్యవస్థకు కీలక కేంద్రంగా మారిన జవహర్‌నగర్ డంపింగ్ యార్డు.. చుట్టుపక్కల నివసించే ప్రజలకు మాత్రం ఏళ్లుగా తీవ్రమైన పర్యావరణ సమస్యగా మారింది. దుర్వాసన, చెత్త రవాణా, పొగ, లీచేట్, భూగర్భ జలాలు–పర్యావరణ కాలుష్యంపై స్థానికులు పదేపదే ఆందోళనలు వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఈ సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం కోరుతూ స్థానిక ప్రజా సంఘాలు, జాయింట్ యాక్షన్ కమిటీలు (JACలు) కొనసాగిస్తున్న పోరాటం 2026లోనూ కొనసాగుతోంది.

జవహర్‌నగర్‌లోని డంప్‌సైట్ మెద్చల్–మల్కాజిగిరి జిల్లాలోని కాప్రా మండల పరిధిలో ఉంది. తెలంగాణ కాలుష్య నియంత్రణ మండలి (TSPCB) NGTకి సమర్పించిన నివేదిక ప్రకారం, ఈ డంప్‌సైట్ సుమారు 339 ఎకరాల్లో విస్తరించి ఉంది. పాత డంప్‌లో సుమారు 10–12 మిలియన్ టన్నుల మున్సిపల్ వ్యర్థాలు పేరుకుపోయాయని ఆ నివేదిక పేర్కొంది. పాత చెత్తను 125 ఎకరాల పరిధిలో కేంద్రీకరించి, మిగిలిన భూమిని శాస్త్రీయ వ్యర్థాల ప్రాసెసింగ్, నిర్వహణకు ఉపయోగించే విధంగా ప్రణాళిక రూపొందించారు.

అయితే సమస్య పాత చెత్తతో మాత్రమే ముగియలేదు. 2024లో తెలంగాణ ప్రభుత్వం విడుదల చేసిన సమాచారం ప్రకారం, అప్పటికి హైదరాబాద్ నగరం నుంచి రోజుకు సుమారు 8,000 టన్నుల చెత్త జవహర్‌నగర్‌కు తరలించబడుతోంది. అదే ప్రభుత్వ ప్రకటనలో డంప్‌యార్డు కారణంగా పరిసర ప్రాంతాల్లో వాయు కాలుష్యం, దుర్వాసన సమస్యలు ఉన్నాయని అధికారులు ముఖ్యమంత్రికి వివరించినట్లు పేర్కొంది.

ఇదే సమస్యపై నేషనల్ గ్రీన్ ట్రిబ్యునల్ (NGT)లో కూడా సంవత్సరాలుగా విచారణలు కొనసాగుతున్నాయి. జవహర్‌నగర్ డంప్‌సైట్ నిర్వహణ, మున్సిపల్ సాలిడ్ వేస్ట్ మేనేజ్‌మెంట్ నిబంధనల అమలు, గాలి–భూగర్భ జలాల కాలుష్యం, దుర్వాసన వంటి అంశాలు NGT ముందు ప్రస్తావించబడ్డాయి.

2025 అక్టోబర్‌లో NGT జవహర్‌నగర్‌లో తాజా మున్సిపల్ వ్యర్థాలను డంప్ చేయడాన్ని నిలిపివేస్తూ ఆదేశాలు జారీ చేసింది. ఇప్పటికే ఉన్న లెగసీ వ్యర్థాలను ప్రాసెస్ చేయడానికి మాత్రమే అనుమతి ఉంటుందని పేర్కొంది. అనంతరం ఆ ఆదేశాల అమలుపై GHMC, రామ్‌కీ సంస్థలపై NGT చర్యలు తీసుకుని ₹1 లక్ష జరిమానా విధించినట్లు నివేదికలు వెల్లడించాయి.

తర్వాతి దశలో NGT పరిధిలో సమర్పించిన నివేదికల్లో జవహర్‌నగర్‌లో 125 ఎకరాల ప్రాంతాన్ని క్యాప్డ్ లెగసీ డంప్‌గా, మిగిలిన 214 ఎకరాలను వ్యర్థాల ప్రాసెసింగ్, ఇతర నిర్వహణ కార్యకలాపాలకు ఉపయోగిస్తున్నట్లు GHMC వివరించింది. క్యాప్డ్ లెగసీ వ్యర్థాల బయోమైనింగ్ సాధ్యాసాధ్యాలపై IIT బాంబే అధ్యయనం కూడా చేపట్టినట్లు ప్రభుత్వ నివేదికలో పేర్కొన్నారు.

2026 ఏప్రిల్‌లో వెలువడిన ఒక అధ్యయన ఆధారిత నివేదిక ఈ సమస్యను మరోసారి జాతీయ స్థాయిలో చర్చకు తీసుకొచ్చింది. యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కాలిఫోర్నియా ఆధ్వర్యంలోని “Stop Methane” ప్రాజెక్ట్‌కు సంబంధించిన అధ్యయనాన్ని ఉటంకిస్తూ జవహర్‌నగర్ డంప్‌సైట్ నుంచి గంటకు సుమారు 5.9 టన్నుల మీథేన్ ఉద్గారాలు నమోదవుతున్నట్లు నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. ఈ సంఖ్యను అధ్యయనం ఆధారంగా మాత్రమే చూడాలి; స్థానిక ప్రజలపై ప్రత్యక్ష ఆరోగ్య ప్రభావాన్ని ఈ ఒక్క గణాంకంతో నిర్ధారించలేం.

ఇక స్థానిక ప్రజల పోరాటం కూడా మరోసారి వేగం పుంజుకుంది. 2026 మే 4న జవహర్‌నగర్ యాంటీ డంపింగ్ యార్డు జాయింట్ యాక్షన్ కమిటీ ప్రతినిధులు ముఖ్యమంత్రి ఏ. రేవంత్‌రెడ్డిని కలిసి డంపింగ్ యార్డును నివాస ప్రాంతాలకు దూరంగా తరలించాలని వినతిపత్రం సమర్పించారు. ఈ సమావేశంలో వివిధ రాజకీయ పార్టీలకు చెందిన ప్రజాప్రతినిధులు, JAC నాయకులు పాల్గొన్నారు.

మే 21న ముఖ్యమంత్రి ఆదేశాల మేరకు మల్కాజిగిరి మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ పరిధిలో జరిగిన అఖిలపక్ష సమావేశంలో కూడా జవహర్‌నగర్ డంపింగ్ యార్డు ప్రధాన అంశంగా నిలిచింది. చెత్త నిర్వహణను వికేంద్రీకరించాలని, నగరంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో చిన్న స్థాయి వ్యర్థాల ప్రాసెసింగ్ కేంద్రాలు ఏర్పాటు చేయాలని ప్రజాప్రతినిధులు సూచించారు. అధికారులు నగరానికి నాలుగు వైపులా శాస్త్రీయ వ్యర్థ నిర్వహణకు అనువైన ప్రదేశాలను గుర్తించినట్లు కూడా సమావేశం అనంతరం తెలిపారు.

సమస్య ఇక్కడితో ఆగలేదు. 2026 సెప్టెంబర్‌లో జవహర్‌నగర్ డంపింగ్ యార్డు నుంచి వెలువడుతున్న పొగ, మురుగునీటి నురుగు కారణంగా ప్రజలు ఇబ్బందులు పడుతున్నారని డంపింగ్ యార్డు ఎత్తివేత పోరాట కమిటీ నాయకులు ఆరోపిస్తూ ఆందోళనకు హెచ్చరిక జారీ చేశారు. ఇవి పోరాట కమిటీ చేసిన ఆరోపణలు కాగా, వాటి ప్రతి అంశాన్ని స్వతంత్రంగా ధృవీకరించిన అధికారిక నివేదిక అందుబాటులో లేదు.

జవహర్‌నగర్ సమస్య ఒకవైపు హైదరాబాద్‌లో ఉత్పత్తి అవుతున్న వ్యర్థాలను నిర్వహించాల్సిన అవసరాన్ని, మరోవైపు ఆ వ్యర్థాల నిర్వహణ భారం మోస్తున్న పరిసర ప్రాంతాల ప్రజలు లేవనెత్తుతున్న పర్యావరణ సమస్యలను ముందుకు తెస్తోంది.

NGT ఆదేశాలు, ప్రభుత్వ ప్రత్యామ్నాయ ప్రణాళికలు, JAC పోరాటాలు, అఖిలపక్ష సమావేశాల నేపథ్యంలో వికేంద్రీకృత వ్యర్థ నిర్వహణ, లెగసీ వ్యర్థాల శాస్త్రీయ ప్రాసెసింగ్, కొత్త ప్రాసెసింగ్ కేంద్రాల ఏర్పాట్లు తదుపరి దశలో ఎలా అమలవుతాయన్నది జవహర్‌నగర్ సమస్యలో కీలక అంశంగా మారింది.

— పవర్ వార్త