నాయకులకు వేరు చట్టాలా? వైరల్ పోస్టుపై పవార్ వార్త ఫ్యాక్ట్ చెక్

పవార్ వార్త | న్యూఢిల్లీ

“ఇదీ భారతదేశ వ్యవస్థ.. నాయకులు, ప్రజలకు ఒకే చట్టం ఉండాలి” అంటూ సోషల్ మీడియాలో ఓ సందేశం విస్తృతంగా ప్రచారంలో ఉంది. ఇందులో ఒక వ్యక్తి రెండు నియోజకవర్గాల నుంచి పోటీ చేయగలడని, రెండు చోట్ల ఓటు వేయలేడని, జైలులో ఉన్న వ్యక్తి ఓటు వేయలేడని, క్రిమినల్ కేసులు ఉన్నవారు రాజకీయాల్లోకి రావచ్చని, మంత్రిగా ఉండేందుకు విద్యార్హత అవసరం లేదని, మాజీ ఎంపీలకు పెన్షన్ ఉంటుందని వంటి పలు వాదనలు ఉన్నాయి.

అయితే వైరల్ పోస్టులోని ప్రతి అంశం పూర్తిగా నిజం కాదు. కొన్ని వాదనలు వాస్తవానికి దగ్గరగా ఉండగా, మరికొన్ని సగం నిజాలు లేదా అతిశయోక్తులతో ఉన్నాయి. చట్టపరమైన నిబంధనల ఆధారంగా ఒక్కొక్క అంశాన్ని పరిశీలిస్తే అసలు విషయం ఇలా ఉంది.

రెండు నియోజకవర్గాల నుంచి పోటీ చేయవచ్చా?

వైరల్ వాదన: నిజం.. కానీ పరిమితితో.

Representation of the People Act, 1951లోని Section 33(7) ప్రకారం లోక్‌సభ సాధారణ ఎన్నికల్లో ఒక అభ్యర్థి గరిష్ఠంగా రెండు నియోజకవర్గాల నుంచి పోటీ చేయవచ్చు. రాష్ట్ర అసెంబ్లీ సాధారణ ఎన్నికల్లోనూ గరిష్ఠంగా రెండు నియోజకవర్గాల నుంచి పోటీ చేసే అవకాశం ఉంది.

అయితే రెండు చోట్ల గెలిచిన అభ్యర్థి రెండు స్థానాలను శాశ్వతంగా ఒకేసారి కొనసాగించలేడు. ఒక స్థానాన్ని వదులుకోవాల్సి వస్తుంది. ఆ స్థానానికి అనంతరం ఉప ఎన్నిక అవసరం కావచ్చు.

అందువల్ల “రెండు చోట్ల పోటీ చేయవచ్చు” అనేది నిజమే కానీ అది అపరిమిత హక్కు కాదు.

రెండు చోట్ల ఓటు వేయవచ్చా?

వైరల్ వాదన: తప్పు.

ఒకే తరగతి ఎన్నికలో ఒక వ్యక్తి ఒకటి కంటే ఎక్కువ నియోజకవర్గాల్లో ఓటు వేయడానికి చట్టం అనుమతించదు. Representation of the People Actలోని Section 62(3), (4) బహుళ ఓటింగ్‌ను నిరోధిస్తాయి.

అలాగే ఒక వ్యక్తి ఒకటి కంటే ఎక్కువ electoral rollల్లో నమోదు కావడం కూడా అనుమతించబడదు.

అంటే రెండు నియోజకవర్గాల నుంచి పోటీ చేయడం చట్టబద్ధమైన అవకాశం కాగా, రెండు చోట్ల ఓటు వేయడం చట్టబద్ధం కాదు.

జైలులో ఉన్న వ్యక్తి ఓటు వేయలేడా?

నిజం.. కొన్ని మినహాయింపులతో.

Representation of the People Act, 1951లోని Section 62(5) ప్రకారం జైలులో ఉన్న వ్యక్తి సాధారణంగా ఎన్నికల్లో ఓటు వేయలేడు. శిక్ష అనుభవిస్తున్న వ్యక్తితో పాటు ఇతర కారణాలతో జైలులో ఉన్నవారు లేదా చట్టబద్ధమైన పోలీసు కస్టడీలో ఉన్నవారికీ ఈ నిబంధన వర్తిస్తుంది.

అయితే preventive detentionకు గురైన వ్యక్తికి ఈ నిషేధం వర్తించదనే మినహాయింపు చట్టంలో ఉంది.

జైలులో ఉన్న వ్యక్తి ఎన్నికల్లో పోటీ చేయగలడా?

ఈ అంశాన్ని కేవలం “అవును” లేదా “కాదు” అని చెప్పడం సరైనది కాదు.

జైలులో ఉండటం వల్ల ఓటు హక్కుపై Section 62(5)లో పరిమితి ఉంటుంది. మరోవైపు ఎన్నికల్లో పోటీ చేసే అర్హతలు, అనర్హతలను Representation of the People Actలోని ఇతర నిబంధనలు నిర్ణయిస్తాయి.

వైరల్ పోస్టులో “జైలులో ఉన్న వ్యక్తి ఓటు వేయలేడు కానీ రాజకీయ నాయకుడిగా ఎన్నికల్లో పోటీ చేయవచ్చు” అనే సరళీకరణను యథాతథంగా నిజమని చెప్పడం తప్పుదోవ పట్టించవచ్చు. ఈ అంశంలో ఎన్నికల అర్హతలు, అనర్హతలు, న్యాయస్థానాల తీర్పులను కలిపి చూడాల్సి ఉంటుంది.

క్రిమినల్ కేసు ఉన్న వ్యక్తి ఎన్నికల్లో పోటీ చేయగలడా?

కేసు ఉండటం, కోర్టులో దోషిగా తేలడం ఒకటి కాదు.

ఒక వ్యక్తిపై క్రిమినల్ కేసు నమోదై ఉండవచ్చు. కోర్టు దోషిగా నిర్ధారించే వరకు అతను నిందితుడిగానే ఉంటాడు.

అయితే కొన్ని నేరాల్లో conviction వచ్చినప్పుడు Representation of the People Act, 1951లోని Section 8 ప్రకారం ఎన్నికల అనర్హత రావచ్చు. ఇందులో కొన్ని అత్యాచార నేరాలు సహా పలు నేరాలు ఉన్నాయి.

అందువల్ల “కేసు ఉంది కాబట్టి ఎన్నికల్లో పోటీ చేయలేడు” అనడం తప్పు. అదే సమయంలో “ఎన్ని నేరాలు చేసినా రాజకీయాల్లో ఉండవచ్చు” అనడం కూడా తప్పు. కేసు స్వభావం, కోర్టు తీర్పు, శిక్ష, వర్తించే అనర్హత నిబంధనలు కీలకం.

హత్య లేదా అత్యాచారం చేసిన వ్యక్తి ప్రధాని లేదా రాష్ట్రపతి కావచ్చా?

వైరల్ పోస్టులోని ఈ వాదన కూడా సరళీకరించినది.

“హత్య లేదా అత్యాచారం చేసిన వ్యక్తి” అంటే కేవలం నిందితుడా? లేక కోర్టులో దోషిగా తేలిన వ్యక్తినా? అనేది ముందుగా స్పష్టంగా ఉండాలి.

Representation of the People Actలోని Section 8 ప్రకారం కొన్ని నేరాల్లో conviction వచ్చినప్పుడు ఎన్నికల అనర్హతకు నిబంధనలు ఉన్నాయి. అందులో rape offences కూడా ఉన్నాయి.

కాబట్టి “హత్య లేదా అత్యాచారం చేసినా ఎన్ని సార్లు జైలు శిక్ష అనుభవించినా ప్రధాని అవుతాడు” అనే సాధారణ వాదనను చట్టపరమైన నిజంగా ప్రచారం చేయడం సరైంది కాదు.

మంత్రిగా ఉండేందుకు గ్రాడ్యుయేషన్ తప్పనిసరా?

లేదు.

భారత రాజ్యాంగం కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర మంత్రి కావడానికి “గ్రాడ్యుయేషన్ తప్పనిసరి” అనే విద్యార్హతను నిర్దేశించలేదు.

కేంద్ర మంత్రిగా నియమితుడైన వ్యక్తి ఆరు నెలలలోపు పార్లమెంట్‌లోని ఏదో ఒక సభ సభ్యుడిగా ఉండాలి. లేకపోతే మంత్రి పదవి నుంచి తప్పుకోవాల్సి ఉంటుంది. ఈ నిబంధన Article 75(5)లో ఉంది.

అందువల్ల “డిగ్రీ లేకపోతే మంత్రి కాలేడు” అనే వైరల్ వాదన తప్పు.

రక్షణ మంత్రిగా ఉండేందుకు సైనిక శిక్షణ అవసరమా?

లేదు.

రక్షణ మంత్రి ఒక రాజకీయ, రాజ్యాంగ పదవి. సైన్యంలో సైనికుడిగా చేరేందుకు ఉండే శారీరక పరీక్షలు, సైనిక శిక్షణ వంటి అర్హతలను రక్షణ మంత్రికి వర్తింపజేయడం సరైన పోలిక కాదు.

రక్షణ శాఖకు రాజకీయ నాయకత్వం వహించే వ్యక్తి తప్పనిసరిగా సైనికుడై ఉండాల్సిన అవసరం లేదు.

“వేల కేసులు ఉన్న వ్యక్తి హోం మంత్రి లేదా న్యాయ మంత్రి కావచ్చు” — నిజమేనా?

సూటిగా అవును అని చెప్పలేం.

క్రిమినల్ కేసులు నమోదై ఉండటం మాత్రమే అన్ని సందర్భాల్లో ఎన్నికల అనర్హతకు కారణం కాదు. అయితే conviction వచ్చినప్పుడు చట్టంలోని అనర్హత నిబంధనలు వర్తించవచ్చు.

ఎన్నికల్లో పోటీ చేసే అభ్యర్థులు తమ క్రిమినల్ కేసుల వివరాలను వెల్లడించాల్సిన వ్యవస్థ ఉంది. ఎన్నికల సంఘం అందుబాటులో ఉంచే అభ్యర్థుల అఫిడవిట్ల ద్వారా కేసుల వివరాలను పరిశీలించే అవకాశం ఉంటుంది.

జైలుకు వెళ్లిన ప్రతి వ్యక్తికి జీవితాంతం ప్రభుత్వ ఉద్యోగం ఉండదా?

తప్పు/అతిశయోక్తి.

ప్రభుత్వ ఉద్యోగ నియామకాల్లో అభ్యర్థి arrest, detention, conviction వంటి వివరాలను వెల్లడించాల్సిన నిబంధనలు ఉండవచ్చు. నేరం, ముఖ్యంగా moral turpitudeకు సంబంధించిన conviction ఉంటే ప్రభుత్వ ఉద్యోగానికి అనర్హత రావచ్చు.

కానీ “ఎప్పుడైనా జైలుకు వెళ్లిన ప్రతి వ్యక్తికి జీవితాంతం ప్రభుత్వ ఉద్యోగం ఉండదు” అనే సాధారణ నిబంధన లేదు.

మాజీ ఎంపీలకు పెన్షన్ ఉందా?

ఉంది.

“Salary, Allowances and Pension of Members of Parliament Act, 1954” కింద ఎంపీల జీతం, భత్యాలు, పెన్షన్‌కు సంబంధించిన నిబంధనలు ఉన్నాయి.

అందువల్ల మాజీ ఎంపీలకు పెన్షన్ వ్యవస్థ ఉందనే వైరల్ పోస్టులోని ప్రాథమిక వాదన నిజం.

అయితే దీన్ని ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల పెన్షన్ వ్యవస్థతో నేరుగా పోల్చే ముందు రెండు వ్యవస్థలకు వర్తించే చట్టపరమైన నిబంధనలను వేర్వేరుగా చూడాలి.

“30–35 ఏళ్లు పనిచేసిన ప్రభుత్వ ఉద్యోగికి పెన్షన్ లేదు” — నిజమా?

సాధారణీకరణ.

ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల పెన్షన్ నిబంధనలు వారు ఏ సేవా విధానంలో ఉన్నారు, ఎప్పుడు నియమితులయ్యారు, ఏ పెన్షన్ పద్ధతికి వారు వర్తిస్తారు వంటి అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి.

కాబట్టి “30–35 సంవత్సరాలు పనిచేసినా పెన్షన్ ఉండదు” అని దేశవ్యాప్తంగా అందరికీ వర్తించే ఒకే నిబంధన ఉన్నట్లు చెప్పడం సరైనది కాదు.

మరి నాయకులకు, ప్రజలకు ఒకే చట్టం లేదా?

భారత రాజ్యాంగం చట్టం ముందు సమానత్వం, సమాన రక్షణ అనే సూత్రాలను కలిగి ఉంది. అయితే ప్రతి సందర్భంలో అందరికీ అక్షరాలా ఒకే నియమం ఉండాలని దాని అర్థం కాదు.

ఎంపీలు, ఎమ్మెల్యేలు, మంత్రులు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు, సైనికులు, న్యాయమూర్తులు వంటి వేర్వేరు పదవులకు వారి విధులు, బాధ్యతలు, నియామక విధానాల ఆధారంగా ప్రత్యేక చట్టాలు ఉండవచ్చు.

రాజ్యాంగంలోని Article 14 సమానత్వ సూత్రాన్ని నిర్దేశిస్తుంది. కాబట్టి “రాజకీయ నాయకులకు చట్టమే లేదు” అనడం పూర్తిగా తప్పు.

క్రిమినల్ నేపథ్యం ఉన్న అభ్యర్థుల విషయంలో పారదర్శకత

భారత రాజకీయాల్లో క్రిమినలైజేషన్ అంశంపై సుప్రీంకోర్టు పలు సందర్భాల్లో ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. అభ్యర్థుల క్రిమినల్ నేపథ్యాన్ని ఓటర్లకు తెలియజేయడం ప్రజాస్వామ్యంలో ముఖ్యమైన అంశంగా న్యాయస్థానం పేర్కొంది.

ఎన్నికల సమయంలో అభ్యర్థుల అఫిడవిట్లలో క్రిమినల్ కేసులు, ఆస్తులు, అప్పులు, విద్యార్హతలు వంటి వివరాలు అందుబాటులో ఉంటాయి. దీంతో ఓటర్లు అభ్యర్థి గురించి సమాచారంతో నిర్ణయం తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.

వైరల్ పోస్టుపై పవార్ వార్త ఫ్యాక్ట్ చెక్

వైరల్ పోస్టుకు సంబంధించి మరో ముఖ్యమైన అంశం

సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతున్న సందేశం చివరలో డి.కె. శ్రీవాస్తవ పేరుతో attribution ఉన్నప్పటికీ, ఆ వ్యక్తే ఈ పోస్టును రాశారని స్వతంత్రంగా నిర్ధారించబడలేదు. కాబట్టి అధికారిక నిర్ధారణ లేకుండా ఆయన్ను ఈ సందేశానికి రచయితగా పేర్కొనడం సరైంది కాదు.

పవార్ వార్త తేల్చింది

భారతదేశంలో రాజకీయ నాయకులకు “చట్టం లేదు” అనేది నిజం కాదు. అయితే ఎన్నికల చట్టాల్లోని కొన్ని నిబంధనలు—ప్రత్యేకంగా క్రిమినల్ కేసులు, అభ్యర్థుల అర్హతలు, జైలులో ఉన్నవారి ఓటు హక్కు, రెండు నియోజకవర్గాల నుంచి పోటీ వంటి అంశాలు—సహజంగానే ప్రజల్లో ప్రశ్నలు రేకెత్తిస్తాయి.

సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అయ్యే సందేశాలను యథాతథంగా నమ్మడం లేదా ఫార్వర్డ్ చేయడం కంటే, అందులోని ప్రతి వాదనకు వర్తించే చట్టపరమైన నిబంధనలను పరిశీలించడం, అభ్యర్థుల అధికారిక వివరాలను చూడడం, ఓటును బాధ్యతగా వినియోగించడం ముఖ్యం.

— పవార్ వార్త ఫ్యాక్ట్ చెక్