బతుకమ్మ కథ ఏంటి? 9 రోజుల పండుగ వెనుక తెలంగాణ సంస్కృతి

సాయంత్రం సూర్యుడు నెమ్మదిగా అస్తమిస్తున్న వేళ.. ఊరి చెరువు కట్ట దగ్గర వందలాది మంది చేరుతారు. రంగురంగుల చీరల్లో మహిళలు, చేతుల్లో పూలతో చిన్నారులు కనిపిస్తారు. మధ్యలో తంగేడు, గునుగు, బంతి వంటి పూలను పొరలుగా పేర్చిన అందమైన బతుకమ్మ కనిపిస్తుంది.

కొద్దిసేపటికి మహిళలు బతుకమ్మ చుట్టూ వలయంగా నిలబడి చప్పట్లు కొడుతూ పాటలు పాడుతారు. అక్కడ పూలతో పాటు కుటుంబ జ్ఞాపకాలు, అక్కాచెల్లెళ్ల అనుబంధం, పల్లె జీవితం, ప్రకృతితో ముడిపడిన తెలంగాణ సంస్కృతి కనిపిస్తుంది.

2026లో అక్టోబర్ 10 నుంచి బతుకమ్మ సందడి

2026 అక్టోబర్‌లో తెలంగాణ మరోసారి బతుకమ్మ వేడుకలకు సిద్ధమవుతోంది. అక్టోబర్ 10 నుంచి అక్టోబర్ 18 వరకు బతుకమ్మ వేడుకలు కొనసాగనున్నాయి. అక్టోబర్ 18న సద్దుల బతుకమ్మ జరగనుంది.

తొమ్మిది రోజుల ఈ పండుగలో ప్రతి రోజుకు ప్రత్యేకమైన పేరు, నైవేద్యం, ఆచారం ఉంటుంది.

వర్షాకాలం ముగింపుతో పూల సందడి

బతుకమ్మ కథలో పూలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. వర్షాకాలం ముగింపు దశలో తెలంగాణలోని రోడ్ల పక్కన, బీడు భూముల్లో, పొలాల అంచుల్లో సహజంగా లభించే తంగేడు, గునుగు, బంతి, చామంతి వంటి పూలను సేకరించి బతుకమ్మను పేర్చడం సంప్రదాయంగా కొనసాగుతోంది.

బతుకమ్మలో పూల ఎంపిక కూడా యాదృచ్ఛికం కాదనే భావన ఉంది. ఆ కాలంలో సహజంగా లభించే స్థానిక పూలకే ఇందులో ప్రధాన స్థానం ఉంటుంది.

తంగేడు పువ్వుకు ప్రత్యేక స్థానం

పసుపు రంగులో కనిపించే తంగేడు పువ్వు బతుకమ్మలో ముఖ్యమైన పూలలో ఒకటి. తెలంగాణ రాష్ట్ర పుష్పంగా తంగేడు గుర్తింపు పొందింది. దీంతో బతుకమ్మలో తంగేడు పువ్వు తెలంగాణ నేలతో ఈ పండుగకు ఉన్న సాంస్కృతిక అనుబంధానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

ఒక బతుకమ్మ వెనుక కుటుంబం

బతుకమ్మ తయారీ ఒకరి పని మాత్రమే కాదు. ఇంట్లో అమ్మ పూలను సర్దితే, కూతురు వాటిని అందిస్తుంది. అక్క రంగులను చూసుకుంటే, చెల్లి పూలను వేరు చేస్తుంది. ఇలా కుటుంబ సభ్యులు కలిసి బతుకమ్మను తయారు చేస్తారు.

సాయంత్రం ఒక్కో కుటుంబం నుంచి బతుకమ్మలు బయటకు వస్తాయి. చిన్నవి, పెద్దవి, రంగురంగుల బతుకమ్మలతో వాతావరణం సందడిగా మారుతుంది. మహిళలు వలయంగా నిలబడి పాటలు పాడుతూ బతుకమ్మ ఆడతారు.

బతుకమ్మ పాటల్లో గ్రామీణ జీవితం

బతుకమ్మ పాటల్లో దేవతల కథలతో పాటు గ్రామీణ జీవితం, కుటుంబ సంబంధాలు, పుట్టింటి జ్ఞాపకాలు, అక్కాచెల్లెళ్ల అనుబంధం, ప్రకృతి, స్థానిక చరిత్ర వంటి అంశాలు కనిపిస్తాయి.

తరతరాలుగా పుస్తకాలు, రికార్డులు లేకుండానే పాటల ద్వారా ఒక తరం నుంచి మరో తరానికి జ్ఞాపకాలు, సంప్రదాయాలు చేరడం జానపద సంస్కృతిలోని ప్రత్యేకతగా కనిపిస్తుంది.

తొమ్మిది రోజుల బతుకమ్మ

బతుకమ్మ తొమ్మిది రోజుల పాటు కొనసాగుతుంది. ప్రతి రోజుకు ప్రత్యేకమైన పేరు, నైవేద్యం ఉంటుంది.

1. ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ: తొమ్మిది రోజుల బతుకమ్మ వేడుకలకు శ్రీకారం చుడుతుంది.

2. అటుకుల బతుకమ్మ: అటుకులతో నైవేద్యం సమర్పించే రోజు.

3. ముద్దపప్పు బతుకమ్మ: ముద్దపప్పు నైవేద్యంతో బతుకమ్మ కొనసాగుతుంది.

4. నానబియ్యం బతుకమ్మ: నానబెట్టిన బియ్యానికి ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

5. అట్ల బతుకమ్మ: అట్లు నైవేద్యంగా సమర్పించే సంప్రదాయం ఉంటుంది.

6. అలిగిన బతుకమ్మ: ఈ రోజుకు సంబంధించిన ఆచారాల్లో ప్రాంతానుసారం మార్పులు కనిపిస్తాయి.

7. వేపకాయల బతుకమ్మ: వేపకాయల ఆకారంలో తయారు చేసే ప్రత్యేక నైవేద్యానికి ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

8. వెన్నముద్దల బతుకమ్మ: వెన్నముద్దలతో నైవేద్యం సమర్పిస్తారు.

9. సద్దుల బతుకమ్మ: తొమ్మిది రోజుల వేడుకల్లో చివరి రోజు.

సద్దుల బతుకమ్మ

అక్టోబర్ 18న సద్దుల బతుకమ్మ జరగనుంది. ఈ రోజు మిగతా రోజుల కంటే బతుకమ్మ వేడుకలు మరింత సందడిగా ఉంటాయి. పెద్ద బతుకమ్మలు, ఎక్కువ పూలు, సంప్రదాయ దుస్తుల్లో మహిళలు, ఇంట్లో సిద్ధం చేసే సద్దులతో పండుగ వాతావరణం నెలకొంటుంది.

సాయంత్రం బతుకమ్మలను బయటకు తీసుకువచ్చి మహిళలు పాటలు పాడుతూ వేడుకలు నిర్వహిస్తారు. అనంతరం బతుకమ్మలను చెరువు వైపు తీసుకెళ్లి నిమజ్జనం చేస్తారు.

బతుకమ్మను చెరువులోనే ఎందుకు నిమజ్జనం చేస్తారు?

తెలంగాణ జీవన విధానంలో చెరువులకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. వ్యవసాయం, పశువులు, తాగునీరు, గ్రామీణ జీవనంతో చెరువులకు సంబంధం ఉంది.

పూలతో ప్రారంభమైన బతుకమ్మ ప్రయాణం చివరకు నీటిలో ముగుస్తుంది. ప్రకృతి నుంచి సేకరించిన పూలను తిరిగి ప్రకృతిలో కలిపే ఆచారంగా ఈ నిమజ్జనం కనిపిస్తుంది.

బతుకమ్మలో మహిళల పాత్ర

తరతరాలుగా బతుకమ్మ సంప్రదాయాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లడంలో మహిళల పాత్ర కీలకంగా ఉంది. అమ్మ నుంచి కూతురికి, అక్క నుంచి చెల్లికి, అత్త నుంచి కోడలికి పాటలు, ఆచారాలు, బతుకమ్మ పేర్చే విధానం తరలివచ్చాయి.

పెళ్లయిన తర్వాత పుట్టింటికి వచ్చే ఆడపడుచు, చిన్ననాటి స్నేహితులను కలుసుకునే యువతి, తన కూతురికి బతుకమ్మ పేర్చడం నేర్పించే తల్లి.. ఇలా ఎన్నో కుటుంబ జ్ఞాపకాలు బతుకమ్మతో ముడిపడి ఉన్నాయి.

పల్లె నుంచి ప్రపంచం వరకు

ఒకప్పుడు పల్లెల్లో ఎక్కువగా కనిపించిన బతుకమ్మ వేడుకలు క్రమంగా పట్టణాలకు విస్తరించాయి. తెలంగాణ ప్రజలు ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు వెళ్లడంతో విదేశాల్లోనూ బతుకమ్మ వేడుకలు నిర్వహిస్తున్నారు.

స్థలం, కాలం, జీవన విధానం మారినా పూల చుట్టూ మహిళలు వలయంగా నిలబడి పాటలు పాడే సంప్రదాయం కొనసాగుతోంది.

బతుకమ్మ ఆవిర్భావంపై ఏం తెలుసు?

బతుకమ్మ ఆవిర్భావానికి సంబంధించి అనేక కథలు, జానపద విశ్వాసాలు, స్థానిక చరిత్రలు ఉన్నాయి. అయితే వీటన్నింటినీ ఒకే చారిత్రక సత్యంగా ప్రకటించడానికి తగిన ఆధారాలు లేవు.

అందువల్ల బతుకమ్మకు సంబంధించిన కథలను జానపద విశ్వాసాలుగా, అందుబాటులో ఉన్న చారిత్రక సమాచారాన్ని చారిత్రక ఆధారాలుగా వేరు చేసి చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.

తరతరాలుగా బతికిన పండుగ

పల్లె నుంచి పట్టణానికి, పాత తరం నుంచి కొత్త తరానికి, తెలంగాణ నుంచి విదేశాలకు బతుకమ్మ విస్తరించింది. పూలు, పాటలు, వేడుక జరిగే ప్రదేశాలు మారినా బతుకమ్మ సంప్రదాయం కొనసాగుతోంది.

బతుకమ్మ కేవలం ఒక పండుగగా కాకుండా కుటుంబ జ్ఞాపకాలు, మహిళల భాగస్వామ్యం, పల్లె సంస్కృతి, ప్రకృతి, సామాజిక అనుబంధాలతో ముడిపడిన సాంస్కృతిక సంప్రదాయంగా నిలిచింది.

బతుకమ్మ నీటిలో నిమజ్జనం అయినా.. దానికి సంబంధించిన పాటలు, జ్ఞాపకాలు, ఆచారాలు మాత్రం తరతరాలకు కొనసాగుతూనే ఉంటాయి.

బతుకమ్మ అంటే పూలను పేర్చడం మాత్రమే కాదు.. తరతరాల జ్ఞాపకాలను పేర్చడం.

— పవర్ వార్త ప్రత్యేక కథనం