RTI వజ్రాయుధం..
అధికారుల చేతుల్లో ఎందుకు మొద్దుబారుతోంది?
30 రోజుల్లో సమాచారం ఇవ్వాల్సిన చట్టం.. 2 నెలల తర్వాత బదిలీ ఎందుకు?
గడువు దాటితే ఉచితంగా ఇవ్వాల్సిన సమాచారం కోసం మళ్లీ డబ్బులు ఎందుకు? ఇదే ప్రశ్న ఇప్పుడు RTI అమలుపై ప్రజల్లో చర్చకు దారి తీస్తోంది.
సాధారణ RTI దరఖాస్తు → గరిష్ఠంగా 30 రోజుల్లో నిర్ణయం/సమాచారం
తప్పు ప్రజా అధికార సంస్థకు వెళ్లిన దరఖాస్తు → సాధ్యమైనంత త్వరగా, గరిష్ఠంగా 5 రోజుల్లో బదిలీ
గడువు దాటితే Section 7(6) ప్రకారం ఉచిత సమాచారానికి సంబంధించిన హక్కు
ప్రజల చేతిలో ఉన్న వజ్రాయుధం.. కార్యాలయాల గుమ్మం దగ్గర ఎందుకు ఆగిపోతోంది?
ప్రభుత్వ కార్యాలయంలో ఏం జరుగుతోంది? ప్రజల డబ్బు ఎలా ఖర్చవుతోంది? టెండర్ ఎవరికిచ్చారు? పనికి ఎంత నిధులు మంజూరయ్యాయి? పని పూర్తయిందా? బిల్లులు ఎవరు తీసుకున్నారు?
ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం తెలుసుకునే హక్కు సామాన్య పౌరుడికి ఉంది. సమాచార హక్కు చట్టం–2005 ప్రజాస్వామ్యంలో అత్యంత శక్తివంతమైన సాధనాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.
Section 6(3) బదిలీ.. ఆలస్యానికి ఆయుధం కాకూడదు!
ఒక RTI దరఖాస్తు పూర్తిగా లేదా కొంత భాగం మరో ప్రజా అధికార సంస్థ వద్ద ఉన్న సమాచారానికి సంబంధించినదైతే Section 6(3) ప్రకారం దాన్ని సంబంధిత సంస్థకు బదిలీ చేయవచ్చు.
అలాంటి బదిలీ సాధ్యమైనంత త్వరగా, కానీ ఏ పరిస్థితిలోనూ దరఖాస్తు అందిన తేదీ నుంచి 5 రోజులకు మించకుండా జరగాలి.
2 నెలల తర్వాత Section 6(3) కింద బదిలీ చేస్తే, ఆ ఆలస్యానికి కారణం ఏమిటి? ప్రతి కేసు వాస్తవాల ఆధారంగా పరిశీలించాల్సిన అంశం.
30 రోజులు.. RTIలో అత్యంత కీలకమైన గడువు!
RTI Act Section 7(1) ప్రకారం PIO సాధ్యమైనంత త్వరగా, ఏ సందర్భంలోనూ సాధారణంగా 30 రోజుల్లో సమాచారం ఇవ్వాలి లేదా చట్టంలోని మినహాయింపుల ఆధారంగా తిరస్కరించాలి.
జీవితం లేదా వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు సంబంధించిన సమాచారం అయితే 48 గంటల్లో ఇవ్వాలి.
గడువు దాటితే మరొక ముఖ్యమైన హక్కు!
RTI Act Section 7(6) ప్రకారం ప్రజా అధికార సంస్థ నిర్ణీత కాలపరిమితిలో సమాచారం ఇవ్వడంలో విఫలమైతే, ఆ సమాచారాన్ని ఉచితంగా అందించాలి.
అయితే అదనపు ఫీజు ఎప్పుడు, ఎలా వర్తిస్తుందో కేసు పరిస్థితులు మరియు తెలంగాణ ఫీజు నిబంధనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
BPL కుటుంబాలకు RTIలో ప్రత్యేక రక్షణ
RTI Act Section 7(5)లో Below Poverty Line (BPL) వ్యక్తుల నుంచి నిర్దిష్ట సమాచార రుసుములు వసూలు చేయకూడదనే నిబంధన ఉంది.
కేవలం ఆధార్ ఉండటం మాత్రమే BPL అర్హతకు స్వయంచాలక రుజువు కాదు. ప్రభుత్వం గుర్తించిన ఆధారం/పత్రం అవసరమయ్యే అవకాశం ఉంది.
“డబ్బులు చెల్లించండి” అంటే వివరాలు చెప్పాల్సిందే!
Section 7(3) ప్రకారం అదనపు ఫీజు వసూలు చేయాల్సి వస్తే PIO ఆ ఫీజు ఎంత, ఎలా లెక్కించారో తెలియజేయాలి.
ఎన్ని పేజీలు? పేజీకి ఎంత? ఏ నిబంధన ప్రకారం? మొత్తం ఎలా లెక్కించారు? అనే వివరాలు పారదర్శకంగా ఉండాలి.
అధికారులు కూడా ఒత్తిడిలో ఉన్నారా?
ప్రతి ఆలస్యాన్ని అవినీతిగా ముద్ర వేయడం సరికాదు. రికార్డులు విస్తృతంగా ఉండటం, పాత ఫైళ్లు, అనేక శాఖల్లో సమాచారం విస్తరించి ఉండటం, మానవ వనరుల కొరత, రికార్డు డిజిటలైజేషన్ పూర్తికాకపోవడం వంటి కారణాలు ఉండవచ్చు.
మూడో వ్యక్తి సమాచారానికి Section 11 ప్రక్రియ అవసరం కావచ్చు. అయితే అధికారిక సమస్యకు చట్టబద్ధమైన పరిష్కారం ఉండాలి. ప్రజలను నెలల తరబడి తిప్పడం పరిష్కారం కాదు.
మరి రాజకీయ ఒత్తిడి ఉంటే?
ఇది అత్యంత సున్నితమైన అంశం. ఒక అధికారి మీద రాజకీయంగా లేదా ఇతర మార్గాల్లో ఒత్తిడి వచ్చిందని ఆరోపణ ఉంటే, ఆ ఆరోపణకు ఆధారాలు కావాలి.
Section 4 అమలు ఎక్కడ?
RTI Act కేవలం ప్రజలు ప్రశ్నలు అడిగే చట్టం కాదు. Section 4 కింద ప్రజా అధికార సంస్థలు అనేక సమాచారాన్ని స్వయంగా ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచే బాధ్యతను కలిగి ఉన్నాయి.
టెండర్లు, మంజూరైన నిధులు, పనుల వివరాలు, కాంట్రాక్టులు, లబ్ధిదారుల వివరాలు, అధికారుల బాధ్యతలు, ప్రభుత్వ నిర్ణయాలు, నిబంధనలు వంటి సమాచారం సాధ్యమైనంతవరకు ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండాలి.
RTIని గౌరవించే అధికారులు కూడా ఉన్నారు
ఈ కథనం మొత్తం అధికారులను నిందించడానికి కాదు. తెలంగాణలో అనేక శాఖల్లో PIOలు చట్టబద్ధమైన గడువుల్లో సమాచారం ఇస్తున్నారు.
RTI సరిగ్గా అమలైతే అవినీతి తగ్గుతుంది, అధికారుల జవాబుదారీతనం పెరుగుతుంది, ప్రభుత్వ పనుల్లో పారదర్శకత పెరుగుతుంది, ప్రజల నమ్మకం పెరుగుతుంది.
RTI అడిగిన పౌరుడికి అప్పీల్ హక్కు ఉంది
సమాచారం రాకపోతే కథ అక్కడితో ముగియదు. PIO నిర్ణీత గడువులో సమాచారం ఇవ్వకపోయినా, అసంపూర్ణ/తప్పుదోవ పట్టించే సమాచారం ఇచ్చినా, లేదా అనుచిత ఫీజు విధించారని భావించినా పౌరుడు మొదటి అప్పీల్ దాఖలు చేయవచ్చు.
చట్టంలోని పరిస్థితులకు అనుగుణంగా State Information Commissionను ఆశ్రయించవచ్చు.
PIO తప్పు చేస్తే బాధ్యత లేదా?
RTI Act Section 20లో Information Commissionకు PIOపై penalty విధించే అధికారాలు ఉన్నాయి.
అయితే ప్రతి ఆలస్యాన్ని స్వయంచాలకంగా penaltyకి గురిచేయరు. చట్టంలోని షరతులు, అధికారికి ఉన్న సమంజసమైన కారణాలు వంటి వాటిని Information Commission పరిశీలిస్తుంది.
పవార్ వార్త డిమాండ్
ప్రతి జిల్లా/శాఖ స్థాయిలో RTI దరఖాస్తుల సంఖ్య, 30 రోజుల్లో పరిష్కరించినవి, బదిలీ చేసినవి, తిరస్కరించినవి, మొదటి/రెండో అప్పీళ్లు, ఉచితంగా అందించిన సమాచారం, ఫీజుగా వసూలు చేసిన మొత్తం, Information Commissionలో పెండింగ్ కేసులు వంటి వివరాలను ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచాలి.
ప్రజల కోసం RTI – గుర్తుంచుకోవాల్సిన 8 హక్కులు
- ప్రభుత్వ రికార్డుల్లో ఉన్న సమాచారాన్ని చట్ట ప్రకారం కోరే హక్కు
- సాధారణ కేసులో 30 రోజుల్లో సమాధానం పొందే హక్కు
- తప్పు ప్రజా అధికార సంస్థకు వెళ్లిన దరఖాస్తు 5 రోజుల్లో బదిలీ కావాల్సిన హక్కు
- జీవితం/వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు సంబంధించిన సమాచారంలో 48 గంటల నిబంధన
- గడువు దాటితే Section 7(6) ప్రకారం ఉచిత సమాచారానికి అర్హత
- అనుచిత ఫీజుపై అప్పీల్/పరిశీలన కోరే హక్కు
- సమాచారం నిరాకరణకు చట్టబద్ధమైన కారణం తెలుసుకునే హక్కు
- సమాచారం రాకపోతే అప్పీల్/ఫిర్యాదు చేసే హక్కు
చివరి ప్రశ్న.. తెలంగాణ ప్రభుత్వానికి
“RTI చట్టం 2005ను ప్రజలకు ఇచ్చిన వజ్రాయుధంగా ప్రకటిస్తున్నాం.. మరి ఆ వజ్రాయుధాన్ని అధికారులు ఉపయోగించకుండా అడ్డుకుంటే బాధ్యత ఎవరిది?”
“ప్రజలు అడిగిన సమాచారం ప్రభుత్వ రికార్డుల్లో ఉంటే.. దాన్ని ఇవ్వడానికి ఎందుకు నెలలు పడుతున్నాయి?”
“Section 6(3) బదిలీ 5 రోజుల్లో జరగాల్సినప్పుడు.. నెలల తర్వాత బదిలీ చేసే పరిస్థితులకు బాధ్యులు ఎవరు?”
“30 రోజుల గడువు దాటితే సమాచారం ఉచితంగా ఇవ్వాల్సిన చట్టాన్ని ప్రతి PIOకి పూర్తిస్థాయిలో అమలు చేయిస్తున్నారా?”
RTI బలహీనపడితే.. ప్రజాస్వామ్యం బలహీనపడుతుంది!
ప్రజలు ప్రశ్నిస్తే ప్రభుత్వం బలహీనపడదు. ప్రజలు ప్రశ్నిస్తే వ్యవస్థ బలపడుతుంది.
సమాచారం పారదర్శకంగా ఇస్తే అధికార వ్యవస్థపై ప్రజల నమ్మకం పెరుగుతుంది. RTIని ఉపయోగించే ప్రతి పౌరుడిని ఇబ్బంది పెట్టే వ్యక్తిగా కాకుండా “ప్రజాస్వామ్య పర్యవేక్షకుడిగా” చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.
పవార్ వార్త తుది మాట
ఆ వజ్రాయుధం పదును కోల్పోకూడదు. అధికారుల నిర్లక్ష్యం వల్ల ప్రజల హక్కు బలహీనపడకూడదు.
ప్రజలకు సమాచారం ఇవ్వడం ఉపకారం కాదు. చట్టం నిర్దేశించిన చోట అది బాధ్యత!
