అరెస్టు చేసిన వ్యక్తికి అరెస్టుకు గల కారణాలను రాతపూర్వకంగా, అతనికి అర్థమయ్యే భాషలో తెలియజేయకపోతే అది రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 22(1) ఉల్లంఘనగా పరిగణించాల్సి ఉంటుందని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. అలాగే అరెస్టు చేసిన వ్యక్తిని 24 గంటల్లో సమీప మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరుపరచాలి అనే ఆర్టికల్ 22(2) నిబంధనను కూడా కచ్చితంగా పాటించాలని పేర్కొంది.

జస్కరన్ జీత్ సింగ్ డియోల్ vs స్టేట్ ఆఫ్ పంజాబ్ కేసులో (Criminal Appeal No. 4234 of 2026, 2026 INSC 1022) జస్టిస్ ఉజ్జల్ భూయన్, జస్టిస్ అతుల్ ఎస్. చందుర్కర్ ధర్మాసనం ఈ తీర్పు ఇచ్చింది. తీర్పు తేదీ 21 సెప్టెంబర్ 2026.

ఆర్టికల్ 22(1): అరెస్టు కారణాలు తెలియజేయడం తప్పనిసరి

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 22(1) ప్రకారం అరెస్టు చేసిన వ్యక్తికి వీలైనంత త్వరగా అరెస్టుకు గల కారణాలను తెలియజేయాలి. సుప్రీంకోర్టు తాజాగా దీనిని కేవలం సాధారణ ప్రొసీజర్‌గా కాకుండా రాజ్యాంగపరమైన తప్పనిసరి రక్షణగా పేర్కొంది.

అరెస్టు కారణాలను రాతపూర్వకంగా, అరెస్టయిన వ్యక్తికి అర్థమయ్యే భాషలో అందించాలి. ఈ నిబంధనను పాటించకపోతే అరెస్టు రాజ్యాంగ విరుద్ధంగా మారుతుందని ధర్మాసనం పేర్కొంది. అనంతరం చార్జ్‌షీట్ దాఖలు చేసినా లేదా కోర్టు కాగ్నిజెన్స్ తీసుకున్నా మొదట జరిగిన రాజ్యాంగ ఉల్లంఘనను సరిదిద్దలేమని తీర్పులో స్పష్టం చేసింది.

24 గంటల్లో మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరు తప్పనిసరి

ఆర్టికల్ 22(2) ప్రకారం అరెస్టయిన వ్యక్తిని అరెస్టు చేసిన సమయం నుంచి సాధారణంగా 24 గంటల్లో సమీప మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరుపరచాలి. అరెస్టు చేసిన ప్రదేశం నుంచి మేజిస్ట్రేట్ కోర్టుకు ప్రయాణానికి పట్టే సమయాన్ని మాత్రమే ఈ 24 గంటల్లో మినహాయిస్తారు. మేజిస్ట్రేట్ అనుమతి లేకుండా ఆ కాలాన్ని మించి వ్యక్తిని కస్టడీలో ఉంచడం రాజ్యాంగ నిబంధనలకు విరుద్ధమని సుప్రీంకోర్టు మరోసారి స్పష్టం చేసింది.

నిబంధనలు ఉల్లంఘిస్తే వెంటనే విడుదల

ఆర్టికల్ 22(1)లోని అరెస్టు కారణాలు తెలియజేయాలనే తప్పనిసరి నిబంధన ఉల్లంఘించినట్లయితే, ఆ అరెస్టు రాజ్యాంగ విరుద్ధం అవుతుందని, అలాంటి వ్యక్తిని విడుదల చేయాల్సి ఉంటుందని ధర్మాసనం పేర్కొంది. ఇది సాధారణ అర్థంలో బెయిల్‌పై విడుదల కాదని కూడా కోర్టు స్పష్టం చేసింది. రాజ్యాంగపరమైన హక్కుల ఉల్లంఘనతో ఏర్పడిన చట్టవిరుద్ధమైన కస్టడీ నుంచి విడుదలగా దీనిని చూడాలని పేర్కొంది.

మళ్లీ అరెస్ట్ చేయాలంటే ఏం చేయాలి?

ఒక వ్యక్తిని ఆర్టికల్ 22 ఉల్లంఘన కారణంగా విడుదల చేసిన తర్వాత, పోలీసులకు అతడిని మళ్లీ అరెస్ట్ చేయాల్సిన అవసరం ఉందని భావిస్తే నేరుగా మళ్లీ అరెస్ట్ చేయడానికి వీలు లేదని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది.

• అరెస్టు కారణాలను రాతపూర్వకంగా ఆ వ్యక్తికి అందించాలి.
• రీ-అరెస్ట్ ఎందుకు అవసరమో వివరించాలి.
• మొదటి అరెస్టు సమయంలో కారణాలు ఎందుకు ఇవ్వలేకపోయారో వివరించాలి.
• సంబంధిత జ్యుడీషియల్ మేజిస్ట్రేట్ ముందు కస్టడీ కోసం దరఖాస్తు చేయాలి.
• ఆ దరఖాస్తుకు సంబంధిత పోలీసు అధికారి తక్షణ ఉన్నతాధికారి ఆమోదం ఉండాలి.
• మేజిస్ట్రేట్ సహజ న్యాయ సూత్రాలను పాటిస్తూ దరఖాస్తును పరిశీలించాలి.
• అవసరమైతేనే రీ-అరెస్ట్‌కు అనుమతి ఇవ్వాలి.

సుప్రీంకోర్టు అభిప్రాయం ప్రకారం, రాజ్యాంగ నిబంధనను మొదట ఉల్లంఘించిన అదే అధికారికి తిరిగి అరెస్ట్ చేసే అధికారాన్ని పూర్తిగా వదిలేయకూడదు; ఈ ప్రక్రియకు న్యాయపరమైన పర్యవేక్షణ ఉండాలి.

పోలీసు అధికారిపై శాఖాపరమైన విచారణ

మొదటి అరెస్టులో రాజ్యాంగ నిబంధనలను ఉల్లంఘించినట్లు తేలితే, తదుపరి దర్యాప్తును మరో పోలీసు అధికారికి అప్పగించాలి. సంబంధిత అధికారిపై డిపార్ట్‌మెంటల్ ఎంక్వైరీ చేపట్టాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించింది. విచారణలో ప్రతికూల ఫలితం వస్తే శాఖాపరమైన చర్యలు తీసుకోవడంతో పాటు, అధికారిక సర్వీస్ బుక్‌లో నమోదు చేయాలని కూడా తీర్పులో పేర్కొంది. తీర్పు ప్రతిని అన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల డీజీపీలకు, హైకోర్టుల రిజిస్ట్రార్ జనరల్స్‌కు, రాష్ట్ర జ్యుడీషియల్ అకాడమీల డైరెక్టర్లకు పంపాలని కోర్టు ఆదేశించింది.

ఈ కేసు నేపథ్యం

పంజాబ్‌లో నమోదైన ఒక క్రిమినల్ కేసులో జస్కరన్ జీత్ సింగ్ డియోల్‌ను 17 మే 2026న పోలీసులు అరెస్ట్ చేశారు. మరుసటి రోజు మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరుపరిచారు. అయితే అరెస్టు సమయంలో రాతపూర్వకంగా అరెస్టు కారణాలు అందించలేదని మేజిస్ట్రేట్ గుర్తించారు. అదే సమయంలో అరెస్టు చేసి 24 గంటల వ్యవధికి మించి మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరుపరచడంపై కూడా ఆర్టికల్ 22(2) అంశం కోర్టు ముందుకు వచ్చింది. అనంతరం ఈ అంశం సుప్రీంకోర్టుకు చేరింది.

సుప్రీంకోర్టు చివరకు పంజాబ్-హర్యానా హైకోర్టు 29 మే 2026న ఇచ్చిన ఆదేశాన్ని రద్దు చేసి, రీ-అరెస్ట్ అవసరమైతే తీర్పులో నిర్దేశించిన విధానాన్ని తప్పనిసరిగా పాటించాలని ఆదేశించింది. కేసులో ఆరోపణల మెరిట్‌పై మాత్రం సుప్రీంకోర్టు ఎలాంటి అభిప్రాయం వ్యక్తం చేయలేదు.